Saçuñ sevdâsın itmekde göñül bir bûya kâni‘dür

Saçın kokusundan yaratılışın aslına, aşk sırrının yayılmasından servetin harcanmasına ilerleyen gazel, sevgilinin güzelliğini maddî ve melekî ölçülerin dışında tutar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Saçuñ sevdâsın itmekde göñül bir bûya kâni‘dür

   Benüm baht-ı siyâhumda rakîb aña da mâni‘dür

   1Gönül, saçının sevdasında tek bir kokuya razıdır;

   2Benim kara talihimde rakip ona bile engeldir.

   Gönül sevgilinin saçından yalnız bir koku almaya kanaat eder; istek küçülmüş görünse de kara talih ve rakip bu en az payı bile engeller. Bû, kokuyla birlikte ‘umut edilen iz’ çağrışımı taşır; âşık bütüne değil erişemediği en küçük belirtiye bağlıdır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Melekden hûrdan sebkat ider dildâr hüsniyle

   Degüldür âb gil aslı hemâna sun‘-ı Sâni‘dür

   1Sevgili güzelliğiyle melekten ve huriden öne geçer;

   2Aslı su ve toprak değildir, sanki yalnız Yaratıcı’nın sanatıdır.

   Sevgilinin güzelliği melek ve huriden daha öne alınırken bedeninin âb u gil kökenli olmadığı söylenir. Bu mübalağa onu insan yaratılışının maddesinden ayırıp doğrudan Sâni‘in benzersiz işi sayar; hayranlık ontolojik bir ayrıcalığa dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Benüm ‘ışkum señüñ hüsnüñ beyânın kılsa râvîler

   Ne deñlü vasf iderlerse ke-mâ-hî cümle vâki‘dür

   1Rivayet edenler benim aşkımla senin güzelliğini anlatsa

   2Ne kadar tasvir ederlerse etsinler, hepsi olduğu gibidir.

   Âşığın sevgisiyle sevgilinin güzelliği ne kadar anlatılırsa anlatılsın abartı sayılmaz; her söz ‘kemâ-hî’, yani olduğu gibidir. Beyit, şiirsel övgünün aşırılık suçunu peşinen reddeder ve dilin büyüttüğünü değil gerçeğe ancak yetiştiğini ileri sürer.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Nice mahfî dutam esrâr-ı ‘ışkı mekr ü hîleyle

   Dutupdur iştihârı halk içinde hayli şâyi‘dür

   1Aşkın sırlarını hile ve düzenle nasıl gizli tutayım?

   2Şöhreti halk içinde yayılmış ve duyulmuştur.

   Mekr ü hîle, aşk sırrını kapatmak için düşünülmüş araçlardır; fakat sırrın şöhreti çoktan halk arasını tutmuştur. Mahfî ile şâyi‘ karşıtlığı, içte saklanmak istenen duygunun davranış ve söylenti yoluyla toplumsal bilgiye dönüşmesini gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bugün mülk ü hazâyin her ne cem‘iyyet ki cem‘ itdüñ

   Mey ü mahbûba sarf olmazsa ‘Avnî cümle zâyi‘dür

   1Bugün topladığın mülk ve hazineler ne kadar çok olursa olsun

   2Şarap ve sevgiliye harcanmazsa, ey Avnî, hepsi boşa gider.

   Makta mülk ve hazinenin değerini biriktirilmesinde değil kullanımında arar. Avnî’ye göre servet mey ve mahbuba sarf edilmiyorsa zâyi‘dir; dünyevî sahiplik, aşk ve meclis içinde dolaşıma girmediği anda anlamını kaybeder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle