Hüsn ile tarâvet ezelî sen güle düşdi
Ezelde güzellik ve tazelik güle, eziyet ise bülbüle düşer; dünyanın bütün gamı âşığın payı olur. Saç ucunun sevdasıyla dillere düşen gönül, sevgilinin merhametle gözyaşını silmesi ve gizli gülümsemesiyle teselli bulur.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Hüsn ile ezelî sen güle düşdi
Cevr ile cefâ bu ben bülbüle düşdi
1Güzellik ile tazelik ezelden sen güle düştü;
2eziyet ve cefa kurası ise bu bülbüle, bana çıktı.
- 2
‘Âlemde kaçan kısmet olındı gam u şâdî
Cümle gam ile gussa bu ben düşdi
1Dünyada gam ile sevinç ne zaman paylaştırıldıysa
2bütün gam ve keder bu gönülsüz bana düştü.
Gam ile şâdî ortak bir paylaştırmanın iki yanı olarak sunulur, fakat sonuç bütünüyle tek tarafa yığılır. Cümle kelimesi âşığın payında sevinç için hiçbir boşluk bırakmaz; bî-dil sözü de gönlünü vermiş kişinin bu yükü taşıdığını belirtir.
- 3
dolaşalı göñlüm
Rüsvâ-yı cihân oldı o dilden dile düşdi
1Gönlüm saçının ucundaki sevdaya dolanalı
2dilden dile düşüp bütün dünyaya rezil oldu.
Gönül saçın ucuna hem fiziksel olarak dolaşır hem de onun sevdasına tutulur. Bu gizli bağ dilden dile aktarılınca kişisel aşk kamusal şöhrete dönüşür; saç düğümü ile insanlar arasındaki söz zinciri aynı dolaşma hareketinde birleşir.
- 4
Hışm ile gelüp gözlerümüñ yaşını gördi
Rahm eyleyüben yaşum sile düşdi
1Öfkeyle gelip gözlerimin yaşını gördü;
2sonra merhamet edip koluyla yaşımı silmeye koyuldu.
Sevgilinin sahneye hışımla girişi, gözyaşını görmesiyle rahme dönüşür. Gelmek, görmek ve silmeye koyulmak ardışık fiilleri duygudaki değişimi hareket içinde verir; âşığın yaşı cezayı yumuşatan doğrudan kanıt olur.
- 5
Bir iderem didi Muhibbî
Zâhirde kabûl itmedi ammâ güle düşdi
1Muhibbî: Bir öpücük bekliyorum, dedi;
2sevgili görünüşte kabul etmedi ama gülmeye başladı.
Mahlas beytinde açık ret ile istemsiz gülümseme birbirini bozar. Zâhirde kabul etmeyen sevgilinin gülmesi, sözle sakladığı olumlu karşılığı yüzünde ele verir; matlaın gül imgesi kapanışta gerçek bir gülme fiiline dönüşür.
Metnin kaynağı
adile1890:p221:g4 görselinde kapanış beyti Muhibbî mahlasını açıkça taşır.
Atıf kanıtını aç ↗adile1890:p221:g4. Dîvân-ı Muhibbî, Âdile Sultan 1890, basılı/PDF 221/PDF 225: 5 beyit/10 dize, Muhibbî mahlaslı kapanış ve ‘Âşık mıdur ki isteye yâruñ vefâsını sonraki sınırı 500 dpi görselde exact doğrulandı.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.
Ezelde çekilen kura, gül ile bülbülün rollerini daha başlangıçta dağıtır: sevgiliye güzellik ve tazelik, âşığa eziyet düşer. Kur‘a sözü bu eşitsizliği kişisel seçim değil, aşk anlatısının önceden belirlenmiş payı gibi gösterir.