Gamzeler tîrini doldurmış kaşı kurbânına

Kaş yayını gamze oklarıyla dolduran gazel, gönlün kanlı hedef olma arzusunu ve vuslat pazarındaki bedel tanımazlığı anlatır; dudak hem dinine göre işler hem Kevser’den üstün hekim olur.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gamzeler tîrini doldurmış kaşı kurbânına

   Dil nişân olmak diler beñzer susadı kanına

   1Kaşı, kurbanı için gamze oklarını doldurmuş;

   2Gönül hedef olmak ister, belli ki onun kanına susamış.

   Kaş bir yay, gamzeler de kurban için hazırlanmış oklar olur. Gönül bu saldırıdan kaçmak yerine nişan olmayı ister; ‘kanına susamak’ deyimi, hem sevgilinin öldürücülüğünü hem gönlün kendi kanını sunma arzusunu taşır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Kıymet olmaz dilberüñ gerçi metâ‘-ı vaslına

   Dil harîdâr olur anuñ bakmayup hicrânına

   1Sevgilinin kavuşma malına gerçi paha biçilemez;

   2Gönül ayrılığına bakmadan onun müşterisi olur.

   Vuslat bir pazar malı gibi düşünülür, fakat ona değer biçecek hiçbir ölçü yoktur. Gönül ağır hicran bedelini görmezden gelerek yine alıcı olur; alışveriş dili aşkın ekonomik bakımdan akılsız ama gönüllü seçimini açıklar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   İşlesün kâfir gözüñ ne sığar ise dînine

   Eylesün şîrîn lebüñ ne lâyık ise şânına

   1Kâfir gözün dinine ne sığarsa onu işlesin;

   2Tatlı dudağın şanına ne yakışırsa onu yapsın.

   Göz ‘kâfir’ sıfatıyla kendi dininin izin verdiği her eziyeti yapmakta serbest bırakılır; tatlı dudak da şanına uygun davranacaktır. Emirler sevgilinin iki unsuruna ayrı ahlâk alanları tanır, âşık hüküm koyma yetkisinden vazgeçer.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Âb-ı Kevserle hayât âbına kalmaz ihtiyâc

   İrse ger lâ‘lüñ tabîbi haste-dil dermânına

   1Kevser suyuna da hayat suyuna da ihtiyaç kalmaz,

   2Eğer lâl dudağının tabibi hasta gönlün dermanına erişirse.

   Kevser ile âb-ı hayât, ikinci dizedeki tabip–hasta gönül–derman ilişkisi gerçekleşirse gereksizleşir. Görsel yüzey lâ‘lüñ tabîbi tamlamasını verir; bu yüzden dudak doğrudan tabip ilan edilmez, tabip lâl dudağa bağlı bir unsur olarak ihtiyatla korunur. Şifanın hangi bağla ulaştığı tek tanıkla daha ileri kesinleştirilmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Şöyle tenhâdur bu mihnet-hâne-i hecr içre kim

   Gussa vü gamdur gelen her gice ‘Avnî yanına

   1Bu ayrılık sıkıntısı evinde öylesine yalnızdır ki,

   2Her gece Avnî’nin yanına gelen yalnız keder ve gamdır.

   Ayrılık evi kalabalıktan bütünüyle boşalmıştır; Avnî’ye her gece gelenler yalnız gussa ve gamdır. Duygular misafir gibi kişileştirilirken düzenli gece ziyareti yalnızlığın geçici değil, tekrar eden bir ikamet olduğunu gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle