Baña cevri firâvândur nigâruñ

Gül ile bülbül ayrılığından başlayan gazel, gönülle konuşarak sabrı, feryadı ve bekleyişi sorgular; çevik saçın avcılığına karşı Avnî’nin yoksulluğunu son engel yapar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Baña cevri firâvândur nigâruñ

   Nitekim gül firâkından hezâruñ

   1Sevgilinin bana eziyeti çoktur;

   2Tıpkı bülbülün gülden ayrılığının ağır oluşu gibi.

   Sevgilinin âşığa yönelttiği çok eziyet, bülbülün gülden ayrı kalışıyla karşılaştırılır. Firakın sahibi gül değil bülbüldür: gül sevgilinin, hezâr ise ayrılık çeken âşığın bahçedeki karşılığıdır. Hezârın ‘bin’ çağrışımı da bülbülün ayrılık acısını ve cevrin çokluğunu birlikte büyütür.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Göñül ol bî-vefâya sabr u ‘ışkuñ

   ‘Iyân eyle ne kim var yoğ u varuñ

   1Ey gönül, o vefasıza karşı sabrını ve aşkını

   2Açık et; sende bulunanı, yokunu ve varını göster.

   Konuşan kendi gönlüne seslenip sabırla aşkı görünür kılmasını ister. Yoğ u var ifadesi yalnız sahip olunanı değil eksikliği de açıklamaya çağırır; o vefasıza karşı savunma, iç dünyanın hiçbir parçasını saklamamaktır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Göñül bir dem figândan olma hâlî

   Egerçi nâleye yok iktidâruñ

   1Ey gönül, bir an bile feryattan boş kalma,

   2Her ne kadar inlemeye gücün olmasa da.

   Gönül inlemeye gücü kalmasa bile feryadı bırakmamalıdır. İktidar yokluğu sesi tamamen susturmaz; beyit, fiziksel zayıflıkla iradeli ısrarı ayırır ve aşkın devamını duyulma sonucundan bağımsız tutar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Göñül feryâduña rahm itmez ol yâr

   Aña beñzer ki hoşdur âh ü zâruñ

   1Ey gönül, o sevgili feryadına acımaz;

   2Anlaşılan senin ah ve iniltinden hoşlanır.

   Sevgilinin merhametsizliği bir adım ileri götürülür: yalnız feryada kayıtsız değildir, ondan hoşlanıyor olabilir. ‘Aña beñzer’ kesin hükümden kaçınsa da âşığın ahının sevgili için haz nesnesine dönüşmesi kuşkusunu güçlendirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Göñül almakda key çâbüktür ol zülf

   Giçürme elde dururken şikâruñ

   1O saç gönül almakta pek çeviktir;

   2Avın elindeyken onu kaçırma.

   Saç, gönül avında çevik bir avcıdır; buna rağmen emir gönle yönelir ve eldeki avı kaçırmaması söylenir. Avcı ile avın rolleri bilinçli biçimde karışır: yakalanan gönül, saçın yakınlığını kendi fırsatı sayar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Sen olduğuñ uğramaz ol yâr

   Ne nef‘i yol başında intizâruñ

   1Senin bulunduğun yere o sevgili uğramazsa

   2Yol başında beklemenin ne yararı vardır?

   Sevgili âşığın bulunduğu yere uğramıyorsa yol başında beklemek sonuçsuzdur. Beyit bekleyişin sadakatini değil mekânsal mantığını sorgular; intizar, karşılaşma ihtimali taşımadığında kendi başına fayda üretmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Görür kim bî-zer ü müflis gedâsen

   Saña ‘Avnî niçe yâr ola yâruñ

   1Seni parasız ve yoksul bir dilenci olarak görür;

   2Ey Avnî, sevgilin sana nasıl sevgili olsun?

   Makta Avnî’nin bî-zer ve müflis oluşunu sevgilinin karşılık vermemesine acı bir gerekçe yapar. Aşk ilişkisi piyasa diliyle okunur; verecek sermayesi olmayan gedânın yâr edinme umudu, kendi ağzından alaylı biçimde boşa çıkar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle