Cismümüz râh-ı vefâda gerçi kim hâk eylerüz
Aşk yolunda toprak olmayı, kadehi baş üstünde tutmayı ve ayrılık okuna göğüs germeyi seçen gazel; sevgilinin eşiğini göğün zirvesinden üstün bir mesken sayar.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Cismümüz râh-ı vefâda gerçi kim hâk eylerüz
ile reh-i yâri yine pâk eylerüz
1Bedenimizi vefa yolunda toprak etsek de
2Ah rüzgârıyla sevgilinin yolunu yine temizleriz.
- 2
Bâdeye baş üzre yir idüp ayağa salmazuz
Hürmetin câm-ı meyüñ ol deñlü idrâk eylerüz
1Şaraba baş üstünde yer verir, onu ayağa düşürmeyiz;
2Şarap kadehinin hürmetini o derece biliriz.
Baş ve ayak karşıtlığı kadehin yerini belirler: şarap yukarıda tutulur, ayağa atılmaz. ‘Ayağ’ kadeh anlamını da çağrıştırdığı için beyit hem bedensel konumla hem meclis sözcüğüyle oynar; hürmet sarhoşluğun önüne geçer.
- 3
Ger firâkuñ derdine vasluñdan olursa devâ
gamzeñüñ nîşine tiryâk eylerüz
1Ayrılığının derdine kavuşmandan bir deva gelirse
2Dudağının içkisini gamzenin iğnesine panzehir ederiz.
Vuslat, ayrılık derdinin devası; dudağın içkisi de gamze iğnesinin panzehiridir. Nûş ile nîş ses yakınlığı haz ve acıyı aynı bedende toplar; sevgili yarayı açan da iyileştirecek ilacı taşıyan da odur.
- 4
Tîr-i hecre sîne dutmakdan budur maksadumuz
Yoluña baş oynamağa cânı eylerüz
1Ayrılık okuna göğüs germekteki amacımız şudur:
2Yolunda baş koymak için canı korkusuz kılarız.
Âşık ayrılık okundan kaçmaz, göğsünü bilinçli biçimde hedef yapar. Bu dayanışın gayesi sevgilinin yolunda baş oynayacak cesareti üretmektir; yara, korkusuzluğa hazırlayan bir sınav olarak okunur.
- 5
Yâr işiginde ikâmet mümkin olursa eger
Meskenümüz ‘Avnîyâ san eylerüz
1Sevgilinin eşiğinde kalmak mümkün olursa
2Ey Avnî, meskenimizi göğün en yüksek noktası sayarız.
Eşikte ikamet edilirse en alçak mimari nokta göklerin zirvesine dönüşür. Avnî için mekânın değeri yüksekliğinden değil sevgiliye yakınlığından gelir; kûyun eşiği, bütün kozmik yücelik ölçülerini tersine çevirir.
Metnin kaynağı
Cevâhirü’l-Mülûk kaydı şiiri Fatih Sultan Mehmed Han Gazi/Avnî bölümünde verir; tam Avnî beyitleri ve sınırlar bağımsız görsel source audit ile doğrulanmıştır.
Atıf kanıtını aç ↗Ali Emîrî, Cevâhirü’l-Mülûk (1330), cevahir-1330-avni-027, PDF 49–50, basılı 45-46; tahmis/tesdis bentlerinin yalnız son iki Avnî mısraı aktarıldı, Emîrî ekleri dışarıda bırakıldı. Doğan yalnız kimlik kontrol tanığıdır.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.
Bedenin vefa yolunda toprağa dönüşmesi yok oluş değil hizmettir; ahın rüzgârı bu toprağı kaldırıp yâr yolunu süpürür. Âşık, öldükten sonra bile sevgilinin geçeceği yolu temizleyen madde olarak bağlılığını sürdürür.