Çü oldı la‘lüñe teşbîh cân-fezâ-yı şerâb

Bahar ve şarap isteğiyle açılan gazel, sâkinin yüzünü ışık kaynağı yapar; yoksul ve sarhoş konuşucu son beyitte içkinin bedelini bile yitirdiğini söyler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Çü oldı la‘lüñe teşbîh cân-fezâ-yı şerâb

   Dile ziyâde olur dem-be-dem hevâ-yı şerâb

   1Can bağışlayan şarap senin lal dudağına benzetilince

   2Gönlün şaraba duyduğu arzu her an daha da artar.

   Şarap, sevgilinin kırmızı lal dudağına benzetildiği için değer kazanır; benzetmenin yönü dudaktan şaraba doğrudur. Cân-fezâ sözü hem şarabın canlandırıcı etkisini hem de sevgilinin söz ve öpüşle hayat verme gücünü taşır. Bu teşbih gönüldeki isteği durmadan çoğaltır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Behâr oldı vü güller açıldı ey sâkî

   Kadeh getür ki bu fasl eyler iktizâ-yı şerâb

   1Bahar geldi, güller açıldı ey saki;

   2Kadehi getir, çünkü bu mevsim şarabı gerektirir.

   Baharın gelişi ve güllerin açılması, sakiye yöneltilen kadeh emrinin gerekçesidir. İktizâ kelimesi mevsim ile içki arasında neredeyse zorunlu bir bağ kurar. Böylece şarap kişisel bir hevesten çıkar, yenilenen tabiatın çağrısına verilen uygun cevap olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Yeter çerâğ baña şem‘a ihtiyâcum yok

   Fürûğ-ı mâh-ı ruh-ı sâkî vü safâ-yı şerâb

   1Bana kandil yeter, muma ihtiyacım yok;

   2Sakinin ay yüzünün ışığı ve şarabın neşesi yeter.

   Konuşan, meclisin sıradan aydınlatıcısı olan mumu gereksiz bulur. Sakinin ay gibi parlak yüzü görsel ışığı, şarabın safası ise iç neşeyi sağlar. Beyit iki ayrı aydınlanmayı tek sahnede birleştirir: yüz dış dünyayı, şarap gönlü aydınlatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Başumda gerd-i mezellet elümde köhne sifâl

   Kanı benüm gibi devr içre bir gedâ-yı şerâb

   1Başımda düşkünlük tozu, elimde eski bir toprak kâse var;

   2Söyleyin, bu devirde benim gibi bir şarap yoksulu nerede?

   Gerd-i mezellet ile köhne sifâl, konuşanın yoksulluğunu baştan ele kadar görünür kılar. Buna rağmen kendisini devrin eşsiz gedâ-yı şerâbı diye sunması, mahrumiyeti bir övünce çevirir. Soru cevap beklemez; şaraba adanmışlıkta benzeri olmadığını bildirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Gice yol üzre yatup mest nakdi aldurduñ

   Ne kaldı ‘Avnî elinde k’ola behâ-yı şerâb

   1Gece yol üstünde sarhoş yatıp paranı çaldırdın;

   2Avnî’nin elinde şaraba bedel olacak ne kaldı?

   Sarhoşun yol üstünde uyuyup parasını çaldırması küçük bir hikâye kurar. Son dizedeki soru hem maddi kaybı hem de şarap arzusunun süreceğini birlikte duyurur: elde bedel kalmamıştır, fakat istek bitmemiştir. Mahlas, bu ironik yoksunluğu doğrudan Avnî’ye bağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle