‘Ömr geçdügi kıyâmet kopduğı olur ‘ıyân

Sevgilinin geçişi ömrün tükenişi ve kıyametle ölçülür; dört beyit, gamze silahlarından gül mevsiminin kısalığına uzanan yoğun bir geçicilik duygusu taşır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   ‘Ömr geçdügi kıyâmet kopduğı olur ‘ıyân

   Çün hırâmân seyr idüp ol kâmet-i bâlâ geçer

   1O uzun boylu sevgili salınarak geçince

   2Ömrün geçtiği ve kıyametin koptuğu açıkça anlaşılır.

   Sevgilinin salınarak geçişi aynı anda iki sonu görünür eder: insan ömrü tükenir ve kıyamet kopar. Kâmet-i bâlâ yalnız uzun boy değildir; yürüyüşüyle zamanı hızlandıran bir ölçü olur, âşığın kısa bakış anı bütün hayatın sonuna eşitlenir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bir harâret var derûn-ı dilde zahm-ı tîğuña

   Gamzesi tîği erişince benüm baña geçer

   1Kılıcının açtığı yara yüzünden gönlümün içinde bir hararet vardır;

   2Gamzesinin kılıcı erişince bu hararet içimden geçer.

   İlk dize, sevgilinin kılıcının açtığı yarayı gönlün içindeki hararetin sebebi olarak kurar. İkinci dizede gamze kılıcı âşığa eriştiğinde bu yakıcı tesir onun içinden geçer; böylece dışarıdan gelen bakış darbesi, içeride süren ateşle aynı yara hattında birleşir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Câna hecrüñ hançeri geçdügi yetmez miydi kim

   Gamze tîrini atarsın ol dahi câna geçer

   1Ayrılığının hançerinin cana geçmesi yetmezmiş gibi

   2Bir de gamze okunu atarsın; o da canın içine geçer.

   Ayrılık zaten hançer gibi cana işlemiştir; sevgilinin ayrıca gamze okunu atması acıyı iki ayrı silahla katlar. ‘Ol dahi’ yakınması fazlalığı vurgular: âşık, tek ölüm sebebi yetmiyormuş gibi yeni bir darbenin de hedefidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   ‘Avnî yüzüñe gül ü gülzârı niçe beñzede

   Vakt-i gül bir aya varmaz ey gül-i ra‘nâ geçer

   1Ey nazlı gül, Avnî yüzünü güle ve gül bahçesine nasıl benzetebilir?

   2Gül vakti bir ay bile sürmeden geçip gider.

   Avnî sevgilinin yüzünü gül bahçesine benzetmeyi reddederken bunu gülün kusuruna bağlar: bahar güzelliği bir ay dolmadan geçer. Sevgilinin yüzü böylece yalnız daha güzel değil, mevsimlik çiçekten daha kalıcı bir değer olarak savunulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle