Âhımız Redifli Gazel

Vâsıf’ın gazelinde âşığın ahı göğü karartan dumana, sevgilinin saçı ise ay yüzünü örten perdeye dönüşür. Canı feda etmeye hazır âşık, dünya makamının geçiciliğini bilir; bütün varlığını kavuşmaya harcasa da sevgilinin bağışına erişemez.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Zulmet-resân-ı âlem olub dûd-i âhımız

   İntâc-ı matlab etmedi baht-ı siyâhımız

   1Ahımızın dumanı dünyaya karanlık yaydı.

   2Yine de kara bahtımız dileğimizi gerçekleştirmedi.

   Âşığın ahı kişisel bir iç çekiş olmaktan çıkar, dumanıyla bütün dünyayı karartan bir güce dönüşür. Buna rağmen dileğin gerçekleşmemesi, duygunun büyüklüğü ile kara talihin değişmezliği arasındaki acı karşıtlığı kurar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Şükrâne-i kudûmuna cân eyleriz fidâ

   Âyin-i aşk içinde budur resm-i râhımız

   1Gelişine şükür olarak canımızı feda ederiz.

   2Aşk töresi içinde yolumuzun geleneği budur.

   Sevgilinin gelişi, can bağışlamayı gerektirecek kadar büyük bir nimet sayılır. Canı feda etmek tek seferlik taşkınlık değil, aşk yolunun yerleşmiş töresi olarak açıklanır ve âşığın bağlılığı bir davranış ölçüsüne dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Fâni değil mi kârgeh-i devr-i kâinât

   Olsa aceb mi nakş ber-âb izz ü câhımız

   1Kâinatın işlediği bu düzen geçici değil midir?

   2İzzetimiz ve makamımız su üstündeki nakış olsa şaşılır mı?

   Kâinatın işleyişi bile geçiciyken toplumsal itibarın kalıcı olması beklenemez. Suya çizilen nakış benzetmesi, izzet ve makamın görünse de hemen silinen bir görüntüden başka bir şey olmadığını anlatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Etmiş ihâta zülf-i siyeh rû-yi âlini

   Olmuş nihân zîr-i hicab içre mâhımız

   1Siyah saçın al renkli yüzünü bütünüyle çevrelemiş.

   2Ayımız, örtünün altında gizlenmiş.

   Siyah saçın kırmızıya çalan yüzü kuşatması renk karşıtlığı yaratır. Ayın perde altında kalması, sevgilinin yüzünün örtülüşünü göksel bir tutulmaya benzetir ve görünmeyen güzelliğin özlemini artırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Etsek meta-ı vasla nukûd-ı vücûdı sarf

   Gencînelerle hâsıl olur mı refâhımız

   1Kavuşma malını almak için varlığımızın parasını harcasak,

   2Hazineler versek bile rahatlığa erişebilir miyiz?

   Kavuşma, bedeli bütün varlık olan bir mal gibi düşünülür; fakat hazineler bile sonucu güvenceye alamaz. Âşık, maddi değiş tokuşun sevgi alanında işlemediğini ve rahatlığın satın alınamayacağını kabul eder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Vâsıf nedir kabâhat ü ısyânımız aceb

   Affeylemez o şûh-ı sitem-ker günâhımız

   1Vâsıf, acaba suçumuz ve isyanımız nedir?

   2O eziyet eden güzel bizim günahımızı bağışlamıyor.

   Kapanışta şair sevgilinin cezalandırdığı suçun ne olduğunu sorar. Sevmenin günah sayılmasıyla bağışlanmama hâli yan yana gelir; eziyet eden güzel hem hükmü veren hem affı esirgeyen kişi konumundadır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle