Enderunlu Vâsıf

Enderunlu Vâsıf kimdir?

Enderunlu Vâsıf, sarayda yetişmiş ve şiirini büyük ölçüde şarkı biçimi üzerinden tanıtmış bir divan şairidir. TDV İslâm Ansiklopedisi onu divan şiirinin daha çok şarkılarıyla tanınan son temsilcilerinden sayar.

Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü şiirlerinin sade ve hoş olmasıyla övüldüğünü, en güzel şiirlerinin şarkıları olduğunu belirtir; TDV maddesi ise şarkılarının dönemin tanınmış musikişinasları tarafından bestelendiğini kaydeder.

Hayatı ve yaşadığı çevre

Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü'ne göre adı Osman'dır ve İstanbul'da doğmuştur; aynı madde doğum tarihini belirsiz bırakır. TDV İslâm Ansiklopedisi ise doğumunu 1771 civarına koyar. Kaynaklar bu noktada birleşmez ve künye iki bilgiyi birlikte taşır.

TEİS onu eski kazaskerlerden Arnavut/Elbasanlı Halîl Paşa'nın biraderinin kızının oğlu olarak tanıtır; kardeşi Sadullah Efendi'dir. Çocukluğunda Galatasaray'a çerağ edilerek orada eğitim gördü ve Enderun'da yetişti.

1218/1803-04'te Silâhdâr Süleyman Paşa tarafından kaftancı yapıldı; IV. Mustafa döneminde Enderun'da has odaya alındı. Rebiülahir 1230/Mart-Nisan 1815'te peşkir ağası, 1232/1816-17'de kilar kethüdası oldu. TDV maddesi 1815'te peşkir ve anahtar ağalığına, 1817'de kiler kethüdâlığına yükseldiğini söyler ve sarayda otuz yıldan fazla hizmet ettiğini belirtir.

Recep 1234/Nisan-Mayıs 1819'da kendi talebiyle Bolayır'da emekli edildi. 1240/1824-25'te öldü. Mezar yeri kaynaklarda ayrışır: bir kayıt Üsküdar'da Karacaahmed Türbesi civarındaki kabristanı, bir başkası Eyüp'te Zal Paşa Camisi dergâhını gösterir.

Tek eseri Dîvân'ıdır. TEİS, eserin 1238/1822-23'te yandığını kaydeder ve sonrasında nasıl ortaya çıktığını açıklamaz; basılı hâli 1257/1841-42'de Mısır'da Bulak Matbaası'nda talik harflerle ve aynı yıl İstanbul'da Takvim-i Vekayi Matbaası'nda nesih harflerle yayımlandı. TDV maddesi Dîvân'ın beş bin altı yüzden fazla beyit taşıdığını bildirir.

Şiir anlayışı ve dili

Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü şiirlerinin sadeliğini ve hoşluğunu öne çıkarır, en güzel şiirlerinin şarkıları olduğunu söyler. TDV maddesi de eserinin İstanbul şehir kültürünü ve gündelik konuşma dilini yansıttığını, bunun onu geleneksel saray şairlerinden ayırdığını belirtir.

Aynı TDV maddesi değerlendirmenin öbür yüzünü de aktarır: sonraki eleştirmenler klasik şiir eğitimindeki eksiklikleri işaret ederken, gündelik dile açıklığını ve söyleyişindeki yeniliği kayda değer bulmuşlardır.

Başlıca eserleri ve şiirleri

• DîvânKaside, gazel, şarkı ve tarih manzumelerini bir araya getiren eser; TDV'ye göre beş bin altı yüzden fazla beyit. 1257/1841-42'de Bulak'ta talik, aynı yıl İstanbul'da Takvim-i Vekayi Matbaası'nda nesih harflerle basıldı.

Edebiyat tarihindeki yeri

TDV İslâm Ansiklopedisi Vâsıf'ı divan şiirinin şarkılarıyla tanınan son temsilcilerinden sayar ve şarkılarının dönemin tanınmış musikişinasları tarafından bestelendiğini kaydeder; Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü de en güzel şiirlerinin şarkıları olduğunu söyler. Böylece adı, klasik nazım biçimleriyle İstanbul'un konuşma dili ve musiki hayatının kesiştiği yerde anılır.