Bostancıbaşı Çeşmesi Tarihi

Vâsıf, Bostancıbaşı Hamdullah Ağa’nın Üsküdar’daki çeşmesini II. Mahmud devrinin hayır eseri olarak anlatır ve 1228 tarihini son mısrada kaydeder.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gâzî Hân Mahmûd ‘Adlî şân ü ‘âlî himmetin

   Sâye-i lutfında ma’mûr oldu sû-yi Üsküdar

   1Adalet şanlı, yüce gayretli Gazi Han Mahmud’un

   2Lütuf gölgesinde Üsküdar tarafı bayındır oldu

   İlk beyit, Üsküdar’daki imar faaliyetini II. Mahmud’un lütuf gölgesine bağlar. “Âlî himmet” hükümdarın yüksek gayretini, “ma‘mûr” ise bunun şehirde görülen somut sonucunu bildirir; şiirin yer ve hami çerçevesi böylece hemen kurulur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   İşte ez-cümle bu âb-ı sâfı ol şâh-ı güzîn

   Kıldı Ser-bostânî Hamdullah Ağaya ber-güzâr

   1İşte o seçkin şah, bu duru suyu da bu eserler arasından

   2Bostancıbaşı Hamdullah Ağa’ya armağan etti

   İkinci beyit genel imar övgüsünden belirli çeşmeye geçer. Duru su hem yapının işlevini hem hayrın saflığını taşır; padişahın Hamdullah Ağa’ya bağışı, eseri saray görevlisiyle hükümdar arasındaki himaye ilişkisinin içine yerleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Pâdişâh-ı ‘âleme celb-i du’â-yı hayr içün

   Yapdı bu hayrâtı ol zât-ı sadâkat iştihâr

   1Cihan padişahına hayır duası kazandırmak için

   2Sadakatiyle tanınmış o kişi bu hayratı yaptırdı

   Çeşmenin yaptırılma amacı, hükümdar için hayır duası toplamak şeklinde açıklanır. Hamdullah Ağa’nın sadakatle ünlenmesi, su hizmetini kişisel gösterişten çıkarır; hayrat, bağlılığın halka yarar sağlayan ve dua üreten kamusal karşılığı olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   ‘Ahd-i memdûhunda ol şâh-ı inâyet-meşrebin

   Çün bu âsâr oldu ebnâ-yı sebîle yâdigâr

   1İyilik tabiatlı o şahın övülen devrinde

   2Bu eserler yolculara birer hatıra kaldığı için

   Dördüncü beyit II. Mahmud devrini övülen bir dönem olarak niteler ve çeşmeyi yoldan geçenlere bırakılmış kalıcı armağan sayar. “Ebnâ-yı sebîl” ifadesi suyun herkese açık hizmetini vurgulayarak saray övgüsünü gündelik şehir hayatına bağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Kıldı Vâsıf şu suda târîh-i dil-cûsın beyân

   Suyı a’lâ câyı bâlâ bir mu’allâ çeşme-sâr 1228

   1Vâsıf, şu su için gönül çekici tarihini söyledi

   2Suyu seçkin, yeri yüksek, yüce bir çeşmedir: 1228

   Kapanışta Vâsıf mahlasını anarak tarih düşürme görevini üstlenir. Su ile yerin üstünlüğünü paralel sözlerle öven son mısra, aynı zamanda ebced tarihini taşır; 1228 kaydı şiiri çeşmenin kuruluş belgesine dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle