Ey pür-gül ü şükûfe yüzüñle behâr-ı hüsn

Sevgilinin yüzünü bahar ve güneş, boyunu güzelliğin yüksek ağacı yapan gazel; cevrin yıktığı gönlün onarılmasını ister, kaş-göz-saç düzenini saray görevlileriyle anlatır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ey pür-gül ü şükûfe yüzüñle behâr-ı hüsn

   Mihr-i rûhuñla rûşen olur rûzgâr-ı hüsn

   1Yüzünle güzellik baharı çiçek ve goncalarla doludur;

   2Yanağının güneşiyle güzellik zamanı aydınlanır.

   Sevgilinin yüzü baharı yalnız temsil etmez, onu çiçek ve goncalarla dolduran kaynak olur. Yanağın güneş gibi ışık vermesiyle hüsnün bütün zamanı aydınlanır; mevsim ve gün ışığı tek yüzde birleşir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bâğ-ı cemâl hüsnüñ ile pür-safâdurur

   Şâd-âbdur cemâlüñ ile nev-behâr-ı hüsn

   1Güzellik bahçesi senin güzelliğinle sevinç doludur;

   2Yeni güzellik baharı cemalinle bayındırdır.

   Bâğ-ı cemâl sevgilinin hüsnüyle safâ bulur, yeni bahar da onun yüzüyle bayındır hâle gelir. Güzellik kişisel bir nitelikten çıkarak çevresini düzenleyen iklime dönüşür; cemal bahçenin hem sevinci hem imarıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Nahl-i kadüñ ki serv-i ser-efrâz-ı hüsndür

   Oldı bülend kadd-i bülendüñle kâr-ı hüsn

   1Boy fidanın güzelliğin başı dik servisidir;

   2Yüksek boyunla güzelliğin işi yüceldi.

   Boy bir fidan, aynı zamanda başı dik bir servi olarak yükselir. ‘Bülend’ tekrarları sevgilinin fiziksel uzunluğunu güzellik işinin yükselişine bağlar; onun kaddi, hüsnün ulaştığı makamı görünür kılan dikey ölçüdür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Yap göñlümüñ harâbesin ey bânî-i cefâ

   Bir gün ola harâba vara kâr u bâr-ı hüsn

   1Ey cefanın kurucusu, gönlümün harabesini onar;

   2Bir gün güzelliğin işi ve kazancı da harap olabilir.

   Sevgili ‘cefanın kurucusu’ diye çağrılırken yıkılmış gönlü onarmaya davet edilir. İkinci dize güzelliğin saltanatının da bir gün harap olabileceğini hatırlatır; bugünkü kudret, yarına karşı merhamet sorumluluğu doğurur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Sultân-ı hüsn yüzüñ ü hâcibdürür kaşuñ

   Cellâd çeşm ü zülf-i siyeh perde-dâr-ı hüsn

   1Yüzün güzellik sultanı, kaşın onun kapıcısıdır;

   2Göz cellât, siyah saç ise güzelliğin perde bekçisidir.

   Güzellik bir saray teşkilatı gibi kurulur: yüz sultan, kaş hâcib, göz cellât, siyah saç perde bekçisidir. Her unsur ayrı görev üstlenir; sevgiliye yaklaşmak bu düzenin kapı, ceza ve örtü engellerini aşmayı gerektirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   ‘Işk-ı riyâyı terk idemez zâhidi görüñ

   Şükr-i Hudâ ki ‘Avnî degül şerm-sâr-ı hüsn

   1Gösterişçi aşkı bırakamayan zahidi görün;

   2Allah’a şükür, Avnî güzellik karşısında utanmış değildir.

   Zahit aşkı bile riyaya dönüştürür ve bu gösterişten vazgeçemez. Avnî ise güzelliğe yönelişinden utanmadığını şükürle söyler; makta dışarıya gösterilen dindarlıkla içten kabul edilen aşk arasında ahlâk farkı kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle