Her zemân ‘âşıklara varmak der-i cânâna güç

Sevgiliye ulaşmanın güçlüğü, denize açılma ve canı terk etme sınavlarıyla işlenir; son beyit zamanın hilesini erkeklik iddiasına yönelen bir uyarıya çevirir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Her zemân ‘âşıklara varmak der-i cânâna güç

   ‘Arz-ı hâl itmek gedâlar hazret-i sultâna güç

   1Âşıkların sevgilinin kapısına varması her zaman güçtür;

   2Yoksulların yüce sultana hâllerini sunması güçtür.

   Sevgilinin kapısı ile sultanın huzuru paralel kurulmuştur: âşık gedâ, sevgili sultandır. Bu düzen içinde hem kapıya ulaşmak hem de derdini söylemek zordur. ‘Arz-ı hâl, aşk yakınmasını aynı zamanda iktidar karşısında yapılan resmî bir başvuru gibi gösterir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Âşinâlar gözlerüm yaşın görüben havf ider

   Bî-muhâbâ sâlik olmak kulzüm ü ‘ummâna güç

   1Tanıdıklar, gözyaşlarımı görünce korkuya kapılır;

   2Büyük denize çekinmeden yolcu olmak güçtür.

   Gözyaşı küçük bir akıntı değil kulzüm ve ummana dönüşmüştür; onu gören tanıdıkların korkması bu büyüklüğü doğrular. Sâlik sözü yolculuğa manevi bir ton verir. Âşık, kendi gözlerinden doğan denize bile pervasızca girmek zorunda kalan yolcu olarak çizilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   ‘Âşıka dünyâ vü cân terk eylemek âsân olur

   Lîk cânân terkini itmek gelüpdür câna güç

   1Âşık için dünyayı da canı da terk etmek kolaydır;

   2Fakat sevgiliyi terk etmek cana çok güç gelir.

   İlk dize dünya ile canı aynı terk edilebilirlik düzeyine indirir; aşk bunlardan vazgeçmeyi kolaylaştırır. İkinci dizedeki lîk bu geniş fedakârlığın sınırını koyar: sevgiliden vazgeçmek, candan vazgeçmekten daha ağırdır. Güç redifi karşıtlığı kesin bir hükme bağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Gözlerüme cevr kasd itse rakîbi gösterür

   Zulm mu‘tâdı degüldür pes gelür insâna güç

   1Gözlerim eziyet etmeye kalksa sevgili bana rakibi gösterir;

   2Zulme alışık olmadıkları için bunu kabullenmek insana güç gelir.

   Sevgilinin cezası doğrudan âşığa yönelmez; rakibin görünmesi gözlere eziyet olur. Böylece görme organı hem suçun hedefi hem de acının taşıyıcısıdır. İkinci dize, gözlerin böyle bir zulme alışık olmadığını söyleyerek rakibin görüntüsünü fiziksel işkence düzeyine yükseltir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   ‘Avnîyâ zâl-i zemânuñ mekrine aldanma kim

   Kim zenânuñ cevrini çekmek gelür merdâna güç

   1Ey Avnî, kocamış zamanın hilesine aldanma;

   2Çünkü kadınların eziyetini çekmek er kişiye güç gelir.

   Zâl-i zemân, zamanı yaşlı ve hilekâr bir kadın kişiliğinde somutlaştırır. Mahlaslı uyarı, bu mecazın oyununa kanmamayı öğütler. Son dizedeki kadın/erkek karşıtlığı döneminin cinsiyetçi deyim dünyasını taşır; temel vurgu, hilenin karşısında dayanıklılık iddiasıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle