Ey cefâ-hû hâtırum derd ile mahzûn eyledüñ

Cefakâr sevgilinin göğüs yarasını kanlı gözyaşına çevirdiği gazel; Leyla ve Karun benzetmeleriyle âşığın deliliğini ve servetini büyütür, son beyitte hâlin değişmesini yeni bir incinme yapar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ey cefâ-hû hâtırum derd ile mahzûn eyledüñ

   Zahm-ı sînemden gözüm yaşın ciger-gûn eyledüñ

   1Ey cefayı huy edinmiş sevgili, gönlümü dertle hüzünlendirdin;

   2Göğsümün yarasından gözyaşımı ciğer kanı renginde akıttın.

   Sevgilinin cefası geçici davranış değil hûy olarak tanımlanır. Göğüsteki yara gözyaşını ciğer kanına boyar; dışarı akan yaş, gönülde saklanan fiziksel hasarın rengini taşıyan görünür sonuç olur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Gam beyâbânında şeydâ idüp ey Leylî-hırâm

   Akl ü hûşumdan ayırduñ beni mecnûn eyledüñ

   1Ey Leyla gibi yürüyen, gam çölünde beni çılgına çevirip

   2Akıl ve şuurumdan ayırdın, beni Mecnun ettin.

   Sevgili Leyla gibi yürür, âşık ise gam çölünde Mecnun’a dönüşür. Akl ü hûştan ayrılmak yalnız benzetmenin sonucu değildir; anlatıdaki çöl mekânı klasik hikâyeyi Avnî’nin güncel ruh hâline taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Eşk-i sîm ü rûy-i zerdüm nakdini izhâr idüp

   Dôstum uşşâk içinde beni Kârûn eyledüñ

   1Gümüş gözyaşım ile sarı yüzümün servetini ortaya çıkarıp

   2Dostum, âşıklar arasında beni Karun ettin.

   Gözyaşının gümüşüyle yüzün sarı altını iki renkli servet oluşturur; sevgili bunları göstererek âşığı Karun yapar. Zenginlik burada refah değil çok ağlamanın ve solmanın biriktirdiği acı sermayesidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Lâ‘l-i nâbuñ yâdına kan içmek idi ‘âdetüm

   Eşk-i hûnînüm aña yâr itdüñ efzûn eyledüñ

   1Saf lâl dudağını anıp kan içmek âdetimdi;

   2Kanlı gözyaşımı da ona yoldaş ettin, acıyı artırdın.

   Lâl dudağı anmak zaten kan içme âdetini doğurmuştur; sevgili buna kanlı gözyaşını da ekler. Yâr etmek olumlu bir eşleştirme gibi görünse de iki kan imgesini çoğaltır ve âşığın alıştığı acıyı daha da artırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Çün gubâr-ı hecre teskîn virmedi ne fâide

   Gözlerüm yaşını dut kim Nîl ü Ceyhûn eyledüñ

   1Ayrılık tozuna yine de sükûnet vermedikten sonra ne fayda?

   2Gözlerimin yaşını tut; onu Nil ve Ceyhun’a çevirdin.

   Gözyaşı Nil ve Ceyhun büyüklüğüne ulaşsa da ayrılık tozunu yatıştıramaz; suyun çokluğu derde çare olmaz. Âşık ‘Gözlerüm yaşını dut’ diyerek sevgiliye doğrudan emir verir: bu taşkını ne koşula bağlar ne de seçim gibi sunar, çünkü nehirleri doğuran bizzat sevgilinin cevridir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Hecr bî-dâdına ülfet dutmış idi ‘Avnînüñ

   Gayrlarla ‘ayş idüp hâlin diger-gûn eyledüñ

   1Avnî ayrılığın zulmüne alışmıştı;

   2Başkalarıyla eğlenip onun hâlini büsbütün değiştirdin.

   Avnî hecrin bî-dâdına alışmışken sevgilinin başkalarıyla eğlenmesi bu dayanılır düzeni bile bozar. Diger-gûn olmak, yalnız kederin artması değil tanınan acının başka biçime dönüşmesidir; kıskançlık alışkanlığın güvenini de elinden alır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle