Gül yüzüñ üzre ki düşmüş ca‘d-ı kâkül şâh şâh

Gül yüz üzerindeki saç, sümbül ve biber dizisi gibi çoğalan ayrıntılarla tasvir edilir; bülbül arayışı ve muska imgesi rakibin tehdidine karşı şiiri tamamlar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gül yüzüñ üzre ki düşmüş ca‘d-ı kâkül şâh şâh

   Zînet itmiş bâğ-ı hüsnüñ tâze sünbül şâh şâh

   1Gül yüzünün üzerine kıvrım kıvrım düşen kâkül

   2Güzellik bahçeni dal dal taze sümbülle süslemiş.

   Yüz gül, saç ise gülün üstüne düşen taze sümbüldür. Ca‘d sözü kıvrımı, şâh şâh tekrarı da saçın tek bir kütle değil dallanmış tutamlar hâlinde yayılışını gösterir. Sevgilinin bedeni böylece kendi içinde renkli ve kokulu bir güzellik bahçesine dönüşür.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Hâl-i anber-bâruñ ile mûy-ı pür-çînler ki var

   Rişte-i çûb üzre bitmiş ‘ıkd-ı fülfül şâh şâh

   1Amber saçan beninle birlikte kıvrımlı saçların

   2Bir çubuk ipine dizilmiş karabiber taneleri gibi sıra sıra durur.

   Siyah ben ve kıvrımlı saç telleri, çubuk üzerine dizilmiş karabiber taneleri olarak görülür. Amber kokusu ile biberin siyah, taneli görünüşü aynı tasvirde birleşir. Rişte ve ‘ıkd sözleri saçın hem ip hem de mücevher dizisi gibi düzenli algılanmasını sağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bâğ-ı ‘âlemde yüzüñ mânend bir gül isteyüp

   Cüst ü cû idüp gezer gülzârı bülbül şâh şâh

   1Dünya bahçesinde yüzüne benzeyen bir gül arayan

   2Bülbül, gül bahçesini dal dal dolaşıp durur.

   Bülbülün bütün dünya bahçesinde aradığı eşsiz gül sevgilinin yüzüdür. Cüst ü cû hareketi arayışın sürekliliğini, şâh şâh ise dal dal dolaşmayı duyurur. Geleneksel gül-bülbül ilişkisi burada sonuca ulaşamayan küresel bir araştırmaya dönüştürülür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Gonca-i ser-beste mektûb eyleyüp gül şâhına

   Gülşen içre bülbül ezberler teressül şâh şâh

   1Bülbül, kapalı goncayı gül padişahına mektup edip

   2Gül bahçesinde bu yazışmayı dal dal ezberler.

   Beytin iki dizesindeki özne bülbüldür: kapalı goncayı mühürlü bir mektup gibi gül padişahına sunar, ardından bu teressülü gülşen boyunca dal dal ezberleyip seslendirir. Gonca edilgin mektup nesnesidir; şâh şâh dağılışı bülbülün bahçedeki okuyuşunu yayar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   ‘Avnîyâ mekr-i rakîb-i dîvi def‘ itsün diyü

   Peyk-i âhuñ boynına takdum hamâyil şâh şâh

   1Ey Avnî, dev gibi rakibin hilesini uzaklaştırsın diye

   2Ceylan habercinin boynuna sıra sıra muskalar taktım.

   Rakip, hilekâr bir dev; sevgilinin ceylanı andıran habercisi ise muska taşıyan koruyucu figürdür. Hamâyilin boyna takılması gerçek bir âdeti çağrıştırır. Avnî, rakibin kötülüğünü doğrudan savaşla değil yazılı-dualı koruma nesnesiyle savuşturmayı tasarlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle