Ben Ol Dîvâneyim Ferzâne-meşreb

Leskofçalı Gâlib, meşrep redifini kişiliğini tanımlayan bir dizi karşıtlıkla işler: divane ama bilge, ateşte yaşayan ama pervane, yaralı ama yarasını kadehe dönüştüren bir âşık. Gazel sevgilinin dudağı, ilgisizliği ve hayali çevresinde aşkı bilinçli bir hayat tavrı olarak sunar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ben ol dîvâneyim ferzâne-meşreb

   Ki ettim meşrebi dîvâne-meşreb

   1Ben bilge yaradılışlı o divaneyim.

   2Kendi mizacımı divane bir mizaca dönüştürdüm.

   İlk dize “divane” ile “ferzâne”yi aynı kişide birleştirerek bilinçli bir karşıtlık kurar. Şairin deliliği bilgisizlik değildir; bilgelikten geçerek seçilmiş bir aşk tavrıdır. İkinci dize bu meşrebi edilgen değil, iradeyle kurulmuş gösterir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Semender gösterir dünyâyı tab‘ım

   Garîb enmûzecim pervâne-meşreb

   1Yaratılışım dünyayı bir semender gibi gösterir.

   2Ben pervane yaradılışlı garip bir örneğim.

   Şairin tabiatı dünyayı ateşte yaşayan semendere dönüştürür; kendisi de o ateşe koşan pervane olur. “Garip örnek” sözü, bu iki ateş varlığını tek kişilikte buluşturan sıra dışı âşığı tanımlar ve yalnızlığını da sezdirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Lebin gösterse ger mir’âta nâ-gâh

   Ederdi aksini mestâne-meşreb

   1Sevgili dudağını ansızın aynaya gösterse,

   2Aynadaki yansımasını bile sarhoş yaradılışlı ederdi.

   Dudağın rengi ve çekiciliği yalnız gören insanı değil, cansız aynadaki görüntüyü de sarhoş eder. Şair böylece güzelliğin tesirini nesnenin aslından yansımaya taşır; “mestâne-meşreb” görüntünün bile kendine ait bir mizacı varmış gibi kurulmasını sağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Değildir âşinâ ahvâl-i aşka

   Aceb bir şûhdur bîgâne-meşreb

   1O, aşkın hâllerine aşina değildir.

   2Yabancı yaradılışlı ne şaşırtıcı bir güzeldir.

   Sevgili aşkın kurallarını bilmez görünür ve âşığa kayıtsız kalır. “Âşinâ” ile “bîgâne” karşıtlığı bu uzaklığı belirginleştirir; şair hem sitem eder hem de sevgilinin alışılmadık tavrını hayranlık içeren “aceb bir şûh” sözüyle över.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Verip her dâğa bir hûn-ı hurûşân

   Habâbım eyledim peymâne-meşreb

   1Her yaraya coşup çağlayan bir kan vererek,

   2Kabarcığımı kadeh yaradılışlı hâle getirdim.

   Yaradaki kan kabarcığı, kırmızı şarapla dolu küçük bir kadehe benzetilir. Acı böylece içki meclisinin aracına dönüşür; âşık yarasını yalnız taşımakla kalmaz, onu aşk şarabını sunan bir kaba çevirerek bedensel ıstıraba estetik biçim verir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Hayâl-i la‘lidir Gâlib enîsim

   Geçer mi bâdeden rindâne-meşreb

   1Ey Gâlib, yoldaşım sevgilinin yakut dudağının hayalidir.

   2Rind yaradılışlı kişi şaraptan hiç vazgeçer mi?

   Makta, sevgilinin kırmızı dudağını şarapla birleştirir ve onun hayalini şairin sürekli yoldaşı yapar. Son soru cevap beklemez: rind olan bu şaraptan geçmez. Böylece gazel, seçilmiş divanelikten kalıcı rindliğe uzanan kişilik bildirisini tamamlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle