Bir Yiğit de Bir Güzeli Severse

Sevginin peşine düşmekten ibaret olmadığını, sözünde durma ve sevgilinin derdine ortak olma gerektirdiğini söyleyen öğüt koşmasıdır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Bir yiğit de bir güzeli severse

   Emrettiği yere hemen gitmeli

   Ardına düşmeyle güzel sevilmez

   Güzelleri koşup koşup bulmalı

   1Bir yiğit bir güzeli severse

   2sevgilinin emrettiği yere hemen gitmeli.

   3Yalnız peşine düşmekle güzel sevilmez;

   4güzelleri koşup arayarak bulmalı.

   Sevgi ilk dörtlükte edilgin hayranlık değil hareket ve emre uyma olarak tanımlanır. Ardına düşmek tek başına yeterli sayılmaz; koşup aramak, sevgiliye ulaşmak için çaba gerektirir. ‘Hemen’ ve iki kez yinelenen ‘koşup’ sözleri aşkın hız ve kararlılık beklentisini duyurur.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Zehirdir kötünün ekmeği yenmez

   Merd olan erkeğin ışığı sönmez

   Bir güzel seversen sözünden dönmez

   Sevdiğinin halından da bilmeli

   1Kötü kişinin ekmeği zehirdir, yenmez;

   2mert olan kişinin ışığı sönmez.

   3Bir güzeli seven sözünden dönmemeli,

   4sevdiğinin hâlini de anlamalı.

   Kötünün ekmeğini yememek, onun sofrasına ve yakınlığına katılmayı reddetmektir. Buna karşı mert kişinin ışığı ahlaki güvenilirliğini kalıcı kılar. Sevginin şartları sözünde durmak ve sevgilinin hâlini anlamaktır; yiğitlik kaba güçten duygudaşlığa doğru genişler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Dolandım dağları borlara düştüm

   Kız senin derdinden örtlere düştüm

   Çaresi bulunmaz dertlere düştüm

   Dostunun derdine ortak olmalı

   1Dağları dolaştım, sert boralara düştüm;

   2ey kız, senin derdin yüzünden ateşlere düştüm.

   3Çaresi bulunmayan dertlere düştüm;

   4insan sevdiğinin derdine ortak olmalı.

   Dağ yolundaki bora ile aşkın ateşi iki karşıt doğal güç olarak âşığı kuşatır. Üç kez ‘düştüm’ denmesi iradeli koşunun yerini çaresiz sürüklenmeye bıraktığını gösterir. Son dize kişisel yakınmayı genel ilkeye çevirir: sevgi, yalnız sevinci değil çözümü olmayan derdi de paylaşmaktır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Karac'oğlan der ki n'olup n'olmadan

   Dost ağlayıp düşman bize gülmeden

   Biri ölüp biri ile kalmadan

   Ölecekse ikisi de ölmeli

   1Karacaoğlan der ki: Daha kötü bir şey olmadan,

   2sevgili ağlayıp düşman bize gülmeden,

   3biri ölüp öteki yalnız kalmadan,

   4ölüm olacaksa ikisi de birlikte ölmeli.

   Mahlas dörtlüğü ayrılık korkusunu ortak ölüm dileğine kadar götürür. Dostun ağlaması ve düşmanın gülmesi, kaybı hem kişisel hem toplumsal utanca çevirir. Birinin geride kalmasını reddeden son dize, halk şiirindeki aşırı sadakat söyleyişidir; bugünkü okuma bunu gerçek yaşam için bir öneri değil yoğun bağlılık mübalağası olarak görmelidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle