Siyah Perçemlerin Hatem Yüzlerin

Sevgilinin yüzü önce bir güzelleme listesi, sonra bir kutsal metin olarak okunur: kaş Bismillah, yüz Beytullah sayılır. Son dörtlükte âşık üç kez reddeder ve yerinden ancak bir fermanla kalkacağını söyler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Siyah perçemlerin hatem yüzlerin

   Garip bülbül gibi zareler beni

   Hilal ebruların ahu gözlerin

   Tiğ-i sevda yaralar beni

   1Siyah perçemlerin, mühür gibi yüzlerin

   2Garip bülbül gibi inletir beni

   3Hilal gibi kaşların, ceylan gözlerin

   4Sevda kılıcı yaralar beni

   Dörtlük iki tarif dizesiyle iki fiil dizesini dönüşümlü diziyor: saç ve yüz inletir, kaş ve göz yaralar. Güzellik burada seyredilen değil, uygulanan bir şeydir. Dördüncü dize on bir değil sekiz hece; kaynakta bir kelime düşmüş görünüyor ve ölçü tam bu darbe dizesinde aksıyor.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Kaşların Bismillah, vechin Beytullah

   Seni öz nurundan yaratmış Allah

   Sevmişem ben seni terketmem Billah

   Aşkın hançerile vuralar beni

   1Kaşların Bismillah, yüzün Beytullah

   2Allah seni kendi nurundan yaratmış

   3Ben seni sevmişim, Billahi terk etmem

   4Aşkının hançeriyle vursunlar beni

   Kafiye Allah adının dört ayrı kullanımından kuruluyor: Bismillah, Beytullah, Allah, Billah. Yüzü kâbeye benzetmek Bektaşî şiirinde sevgilinin yüzünün kıble sayılması geleneğine bağlanır. Üçüncü dizedeki Billah ise yemin sözü; sevgi burada beyan değil, tanık gösterilerek edilen bir ant hâline gelir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Elif kametine hayran olduğum

   Gece gündüz hayaline yeldiğim

   Hep senin içindir boyun eğdiğim

   Yoksa zaptedemez buralar beni

   1Elif gibi boyuna hayran olduğum

   2Gece gündüz hayalinin ardından koştuğum

   3Boyun eğmem hep senin içindir

   4Yoksa bu yerler beni tutamaz

   İki boy karşı karşıya: sevgilinin elif gibi dümdüz kameti ve âşığın eğilen boynu. Aynı organ birinde dikliğin, ötekinde teslimiyetin ölçüsü olur. Son dize aşk şiirini bir yerleşme meselesine çevirir — âşığı bu topraklarda tutan mülk ya da alışkanlık değil, tek bir kişidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Hub cemalin gördüm ahüzar oldum

   Aşkına düşeli sevdakar oldum

   Kalmadı tahammül bikarar oldum

   Meğer tabutlara saralar beni

   1Güzel yüzünü gördüm, ah edip ağlar oldum

   2Aşkına düşeli sevdalı oldum

   3Tahammülüm kalmadı, kararsız oldum

   4Meğer beni tabutlara saralar

   Üç dize üst üste “oldum” ile bitiyor; hepsi de kişinin kendi seçmediği bir hâle geçtiğini bildiren edilgen bir oluş. Görmekle başlayan zincir tahammülün bitmesiyle kapanır. Son dizedeki “meğer” çaresizliği tek bir ihtimale bağlar, aynı kelime son dörtlükte de karşımıza çıkacaktır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Sıdkı'yam Billahi, ben terketmezem

   Başka güzellere gönül katmazam

   Dövsen de kovsan da burdan getmezem

   Meğer ferman gelip süreler beni.

   1Sıdkı'yım, Billahi ben terk etmem

   2Başka güzellere gönül vermem

   3Dövsen de kovsan da buradan gitmem

   4Meğer bir ferman gelip beni süreler.

   Üç olumsuz fiil arka arkaya diretiyor: terk etmem, katmam, gitmem. Çekimlerdeki “-mezem / -mazam” ekleri âşık ağzının doğu koluna ait. Kapanışta direnç tek bir istisnayla delinir ve bu istisna dinî değil idarîdir: sürgün fermanı. Şiir sevgiliden değil devletten korkarak biter.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle