Bu Dere Baştan Başa
Üç meyve varyantı ve üç nakarat, ayva, elma ve cevizli dere boyunca geri dönme çağrısını bülbülün her seher gonca gül dermesiyle tekrarlar.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Bu dere baştan başa
Ayvalar sararıyor dön geri bah
1Bu dere baştan başa ayvalı bağ
2Ayvalar sararıyor, dön geri bak
- 2
Ellerin yâri de bile vah bize vah
Ne yaman öğretmişler şu bülbülü
Her gelir derer gülü
1Ellerin yâri de bile, vah bize vah
2Ne yaman öğretmişler şu bülbülü
3Her seher gelir, derer gonca gülü
Başkalarının yâriyle ilgili “vah bize” yakınması ortak bir mahrumiyet sesi çıkarır. Her seher gonca gül deren bülbül, öğretildiği işi sürekli yapar; nakarat sevgiliye erişemeyen insanların karşısına güle düzenli ulaşan kuşu koyar.
- 3
Bu dere baştan başa elmalı bağ
Elmalar kızarıyor dön geri bah
1Bu dere baştan başa elmalı bağ
2Elmalar kızarıyor, dön geri bak
İkinci varyant dereyi elmalı bağa çevirir ve kızaran elmalar ilk bölümdeki sararma imgesini daha canlı renge taşır. Geri dönüp bakma isteği aynı kalır; değişen meyve, özlemin tek bir bahçeye değil bütün dereye yayıldığını gösterir.
- 4
Ellerin yâri de bile vah bize vah
Ne yaman öğretmişler şu bülbülü
Her gelir derer gülü
1Ellerin yâri de bile, vah bize vah
2Ne yaman öğretmişler şu bülbülü
3Her seher gelir, derer gonca gülü
Orta nakarat elma varyantından sonra yine ellerin yârini ve eğitimli bülbülü anar. Tekrarın değişmemesi meyve renkleri dönüşse de asıl mahrumiyetin sürmesini sağlar; seher vakti gül derme ayrıcalığı yalnız kuşa aittir.
- 5
Bu dere baştan başa cevizli bağ
Cevizler şak şak eder dön geri bah
1Bu dere baştan başa cevizli bağ
2Cevizler şak şak eder, dön geri bak
Son varyant cevizli bağa geçer; cevizlerin “şak şak” sesi görsel olgunlaşmanın yerine işitsel bir işaret koyar. Dönüş çağrısı artık sarı ve kırmızı meyvelerin ardından sesle de desteklenir, dere boyunca artan ısrar kazanır.
- 6
Ellerin yâri de bile vah bize vah
Ne yaman öğretmişler şu bülbülü
Her gelir derer gülü
1Ellerin yâri de bile, vah bize vah
2Ne yaman öğretmişler şu bülbülü
3Her seher gelir, derer gonca gülü
Kapanış nakaratı üç meyve bahçesini aynı yâr yakınmasında birleştirir. Bülbülün her sabah gonca gül dermesi yinelenirken anlatıcıların “vah” sesi çözülmez; tabiat döngüsü sürer, insanın sevgiliye erişim eksikliği kalır.
Metnin kaynağı
Şiir, bağlı kaynakta Anonim Halk Şiiri adına kayıtlıdır; başlık, gövde ve şair kimliği sabit kaynak zinciriyle eşleştirilmiştir.
Atıf kanıtını aç ↗Metin, Türkçe Vikikaynak'ın 138939 numaralı sabit revizyonuna bağlıdır. Günümüz Türkçesi ve açıklamalar ayrı editoryal katmandır.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.Bir hata mı var? Bildirin
Sırada ne var?
Bu derede bastı bizi harâmîAnonim Halk Şiiri · türkü→
Derenin baştan başa ayvalı bağ oluşu bereketli bir güzergâh kurar; sararan ayvalar mevsimin ilerlediğini gösterir. “Dön geri bak” çağrısı, uzaklaşan kişiyi olgunlaşan meyve ve değişen zaman karşısında son kez çevirmeye çalışır.