Çalabım Bir Şehir Yaratmış

Hacı Bayram Veli iki cihan arasında kurulan şehri ilahî yüzün göründüğü gönül olarak tasvir eder. Taş yontan çıraklar, ustaya sunulan parçalar, âriflerin sözleri ve minaredeki ses üzerinden insanın bu manevî yapının içinde yeniden kurulmasını anlatır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Çalabım bir şar yaratmış

   Bakıcak dîdar görünür

   1Tanrı’m bir şehir yaratmış.

   2Bakınca ilahî yüz görünür.

   Tanrı’nın kurduğu şehre bakınca ilahî yüz görünür; şehir, taş yapılardan önce tecellinin görüldüğü iç mekândır. Görülen yüz, gönül yapısını aydınlatır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   İki cihan aresinde

   Ol şarın kenaresinde

   1İki dünya arasında.

   2O şehrin kıyısında.

   Şehir iki dünya arasında ve onların kıyısında durur; bu eşik konumu, onu ne yalnız dünyaya ne yalnız ahirete ait kılar. Şehir tam bu sınırda yükselir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Nâgehan ol şara vardum

   Ben dahi bile yapıldum

   1Ansızın o şehre vardım.

   2ben de onunla birlikte yeniden kuruldum.

   Şehre ansızın varan anlatıcı kendisini de yapının içinde kurulmuş bulur; gören kişi, seyrettiği inşanın parçasına dönüşür. Bu vurgu, “Nâgehan ol şara vardum” sözünde belirginleşir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ol şarı yapılur gördüm

   Taş u toprak aresinde

   1O şehrin yapıldığını gördüm.

   2Taş ve toprak arasında.

   Taş ile toprak arasında süren yapım, gönül şehrini tamamlanmış bir anıt değil devam eden emek olarak gösterir. İnşa içeride de sürmektedir. Bu vurgu, “Ol şarı yapılur gördüm” sözünde belirginleşir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ol şardan oklar atılur

   Ârifler sözi satılur

   1O şardan oklar atılır.

   2Ârifler sözü satılır.

   Şehirden çıkan oklarla âriflerin satılan sözleri aynı pazarda buluşur; manevî söz, dinleyene saplanan değerli bir mala benzer. Bu vurgu, “Ol şardan oklar atılur” sözünde belirginleşir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Gelür ciğere batılur

   Ol şarın bazaresinde

   1Ok gelip bağra saplanır,

   2o şehrin pazarında.

   Pazardan gelen ok bağra saplanır; alışveriş görüntüsü, ârif sözünün alıcıyı içinden yaralayan etkisine dönüşür. Sözün alıcısı bu yarayı taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Şâgirdleri taş yonarlar

   Çalabun ismin anarlar

   1Çırakları taş yontarlar.

   2Tanrı’nın adını anarlar.

   Çıraklar taş yontarken Tanrı’nın adını anar; bedensel iş ile zikir aynı yapım hareketinin iki yüzüdür. Yontu, adla birlikte biçim kazanır. Bu vurgu, “Şâgirdleri taş yonarlar” sözünde belirginleşir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Yonub üstâda sunarlar

   Ol taşun her pâresinde

   1Yontup ustaya sunarlar.

   2O taşın her parçasında.

   Yontulan her parça ustaya sunulur; tek tek taşlar, bütüne katılmadan önce ehil kişinin denetiminden geçer. Usta parçaya yön veren makamdır. Bu vurgu, “Yonub üstâda sunarlar” sözünde belirginleşir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Bu sözi ârifler anlar

   HACI BAYRAM kendi banlar

   1Bu sözü ârifler anlar.

   2Kaynakta “HACI BAYRAM kendi banlar” biçiminde geçen dize, “banlar” yüzeyi nedeniyle güvenle kesinleştirilemiyor.

   Sözün ancak âriflerce anlaşılacağı belirtilir. Hacı Bayram’ın “kendi banlar” deyişi kaynak yüzeyi olarak korunur; “banlar” açıklanamadığı için eylemin ne olduğu kesinleştirilmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Câhiller bilmeyüb tanlar

    Ol şarın minaresinde

    1Kaynakta “Câhiller bilmeyüb tanlar” biçiminde geçen dize, “tanlar” yüzeyi nedeniyle güvenle kesinleştirilemiyor.

    2O şehrin minaresinde.

    Cahillerin bilmediği söylenir ve bu durum şehrin minaresine bağlanır. “Tanlar” yüzeyi çözülemediği için cahillerin minarede ne yaptığı veya neye tepki verdiği kesinleştirilmez.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle