Cillenler’de Bir Güzel

Dadaloğlu Cillenler’de karşılaştığı güzeli gümüş, altın, gül ve sümbül imgeleriyle över. Onu atlas yerine sade giysi içinde, yüksek sarayda ve paşaya yaraşır bir konumda düşünür; göç yollarına ve mahlaslı kapanışa uzanan tasvir, güzelin salınarak gidişiyle biter.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Cillenler’de bir güzele uğradım

   Gümüş nalın giyer altın halınan

   1Cillenler’de bir güzele uğradım.

   2Gümüş nalın giyer; “altın halınan” sözünün anlamı kaynakta belirsizdir.

   Karşılaşma, güzelin gündelik bir kişi değil değerli eşyalarla çevrili seçkin biri olarak görülmesiyle açılır. Nalın ve çözülemeyen “altın halınan” yüzeyi, övgünün maddi parıltısını büyütür.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Onun her bakışı bin gaza değer

   Şu dünyada baha yetmez malınan

   1Onun her bakışı bin gaza değer.

   2Bu dünyada hiçbir mal onun değerine erişmez.

   Bir bakışın bin gaza bedel sayılması güzelliğe ölçüsüz bir değer yükler; ardından hiçbir dünya malının bu değere ulaşamayacağı söylenerek kıyas bütünüyle sevgilinin lehine kapatılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Entarisin giydirsinler sivayı

   Hiç giymesin atlas ile dîbâyı

   1Entarisini “siva” ile giydirsinler; “siva”nın buradaki anlamı kesinleşmez.

   2Atlas da ipekli brokar da giymesin.

   Giysi buyruğu, “siva” denen belirsiz yüzeyi korurken atlas ve ipekli kumaşı özellikle reddeder. Böylece güzeli gösterişli kumaştan bağımsız yücelten, seçici bir beğeni belirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Beş yüz arşın yüksek olsun sarayı

   Al yanağa gün değmesin yılınan

   1Beş yüz arşın yüksek olsun sarayı.

   2Al yanağına güneş değmesin; “yılınan” sözü kaynakta açıklanmaz.

   Beş yüz arşınlık saray hayali güzeli erişilmez bir yüksekliğe çıkarır. Güneşin al yanağa değmemesi dileği de bu yüceliği korunması gereken narin bir ten imgesiyle tamamlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   İnanmayan gelsin baksın meşkına

   Altın tasta bâde içmiş aşkına

   1İnanmayan gelsin, “meşkına” diye anılan hâlini görsün; sözcüğün özel anlamı belirsizdir.

   2Onun aşkına altın tastan şarap içmiş.

   Şair, inanmayanı görmeye çağırarak övgüsünü tanıklık iddiasına dönüştürür. “Meşk” yüzeyi çözümsüz kalsa da altın tas ve şarap, güzelin çevresindeki ihtişamı açıkça sürdürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Ben ilâyık gördüm sultan köşküne

   Dört çevresi sünbül ilen gül ilen

   1Ben layık gördüm sultan köşküne.

   2Dört çevresi sünbül ile gül ile.

   Güzeli sultan köşküne uygun bulmak toplumsal mevkiyi yükseltir; köşkün sümbül ve güllerle çevrilmesi ise bu yükselişi kokulu, renkli ve korunaklı bir bahçe sahnesine yerleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Ben ilâyık gördüm onu paşaya

   Arap köle tayınını taşıya

   1Ben layık gördüm onu paşaya.

   2Bir Arap köle tayını taşısın.

   Describe only the slave carrying the printed tayın surface; do not infer that the beauty carries no load or enjoys a specific service regime.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Yurttan yurda bindirsinler koşuya

   Göçebede böyle gitsin elinen

   1Yurttan yurda bindirsinler koşuya.

   2Göçebe topluluğunda böyle gitsin; “elinen” sözü kaynakta açıklanmaz.

   Koşuya bindirilip yurttan yurda götürülme, güzeli durağan saray tasvirinden göç yoluna çıkarır. İkinci dizedeki belirsiz “elinen” yüzeyi nedeniyle hareketin aracı kesinleştirilmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   DADALOĞLU bunu söyler yolınan

   Ebruları sırmayılan telinen

   1DADALOĞLU bunu kaynakta ‘yolınan’ sözüyle söyler.

   2Kaşları sırma ve tellerle bezenmiştir.

   Mahlas şairi övgünün sahibi olarak sahneye getirir; “yolınan” biçimi açıklanmadan korunur. Sırma ve tellerle bezenmiş kaşlar, kapanışa yaklaşırken portreyi ince bir süs ayrıntısına toplar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Sallanı sallanı gidiyor mayan

    Gezdir zalim yeşillilen alınan

    1Dişi deve salına salına gidiyor.

    2Ey zalim, onu yeşiller ve al giysiler içinde gezdir.

    Salınan dişi deve, göçebe güzelliğin yürüyüşünü canlı bir harekete çevirir. Yeşil ve al giysiler içinde gezdirme buyruğu, şiirin renkli portresini hareket hâlinde tamamlar.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle