Eşreğoflu al haberi
Kul Hasan, “bizdedir” nakaratıyla gül, dört ırmak, bal, hırka ve erkân gibi yol değerlerini sahiplenir. Dış görünüşe ve başkalarını ayıplamaya yönelen eleştiri, Hacı Bektaş hizmetini edep ve anlam bilgisiyle birleştirir.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Eşreğoflu al haberi
Bağçe biziz gül bizdedir
Biz de ’nın kuluyuz
bizdedir
1Eşrefoğlu, bu haberi dinle.
2Bahçe biziz gül bizdedir
3Biz de Mevlâ'nın kuluyuz
4Yetmiş iki dil bizdedir
- 2
Erlik midir eri yormak
Irak yoldan haber sormak
Cennetteki ol dört ırmak
Çoşkun akan sel bizdedir
1Yiğitlik midir eri yormak
2Uzak yoldan haber sormak
3Cennetteki ol dört ırmak
4Coşkuyla akan sel de bizdedir.
Erlik, uzaktan geleni yormak ya da ona gereksiz sorular sormak değildir; cennetin dört ırmağı toplulukta coşkun sele dönüşür. Misafire kolaylık ve manevi bolluk, gerçek yiğitliğin iki ölçüsü olur.
- 3
Âdem vardır cismi semiz
Abdest alur olmaz temiz
Halkı eylemek nemiz
Bilcümle bizdedir
1Öyle insan vardır ki bedeni iridir.
2Abdest alır ama temiz olmaz.
3Halkı ayıplamak neyimize
4Bütün vebal bizdedir
Bedeni semiz olduğu hâlde abdestle temizlenemeyen kişi, dış görünüş ile iç arınma arasındaki farkı gösterir. Başkalarını ayıplamanın vebali de konuşana döner; eleştiri önce öz denetim ister.
- 4
Arı vardır uçup gezer
Teni tenden seçüp gezer
bizden kaçup gezer
Arı biziz bal bizdedir
1Arı vardır uçup gezer
2Bedeni bedenden seçip gezer.
3Cânan bizden kaçıp gezer
4Arı biziz bal bizdedir
Arı uçup bedenleri seçerken sevgili uzaklaşır; şair “arı biziz, bal bizdedir” diyerek özü toplulukta tutar. Arının dolaşması ve balın içeride oluşu, arayış ile edinilmiş manevi tadı karşılaştırır.
- 5
Kimi sofi kimi hacı
Cümlemiz Hak’ka duâcı
Resûl-i Ekrem’in tacı
Aba hırka şal bizdedir
1Kimi sofu kimi hacı
2Hepimiz Hak'ka duâcı
3Resûl-i Ekrem'in tacı
4Aba hırka şal bizdedir
Sofi ve hacı gibi farklı adlar taşıyanların tümü Hakk’a dua eder; Peygamberin tacı aba, hırka ve şalla temsil edilir. Gösterişli unvanların yerine sade derviş giysisi ortak aidiyet alameti olur.
- 6
Biz erenler gerçeğiyiz
Has bağçenin çiçeğiyiz
Hacı Bektaş köçeğiyiz
Edeb yol bizdedir
1Biz gerçek erenleriz.
2Seçkin bahçenin çiçeğiyiz.
3Hacı Bektaş’ın hizmet erleriyiz.
4Edep, erkân ve yol bizdedir.
Erenlerin gerçeği ve has bahçenin çiçeği olduklarını söyleyenler Hacı Bektaş’ın hizmetkârıdır. Edep, erkân ve yolun kendilerinde bulunması, ayrıcalığı soyla değil davranış ve hizmetle temellendirir.
- 7
Kuldur Hasan Dede’m kuldur
Ma’nâyı söyleyen dildir
Elif Hak’ka doğru yoldur
Cim sorarsan dal bizdedir
1Hasan Dede’m bir kuldur; ben de kulum.
2Anlamı dile getiren dildir.
3Elif Hak'ka doğru yoldur
4“Cim” harfini sorarsan “dal bizdedir”; iki harf arasındaki simgesel bağ açıklanmaz.
Kul Hasan kendini kul diye yineler; anlamı söyleyen dil, elif Hakk’a giden doğru yol, cim ile dal da sorunun harfleridir. Kapanış, tevazuyu harflerin biçim ve anlamlarına dayalı bir bilgi dersiyle birleştirir.
Metnin kaynağı
Kul Hasan başlığı ve görünür mahlas, farklı bir okuyucunun kaynakla birebir karşılaştırmasıyla doğrulandı.
Atıf kanıtını aç ↗Bektaşî Şairleri ve Nefesleri (19. asra kadar), 1955 baskısının Wikimedia Commons'taki tarihî taraması; PDF s.320–321; kayıt no 4; 7 birim/28 dize; özgün dizeler taramadan birebir korundu; günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryasınca hazırlandı.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.
Eşrefoğlu’na seslenen şair, bahçe ile gülün kendilerinde olduğunu ve Mevlâ’ya kulluk ettiklerini söyler. Yetmiş iki dil iddiası, yol topluluğunu çoklu insan seslerini barındıran kapsayıcı merkez olarak gösterir.