Ey Dostlarım, Beni Ayıplamayın
Şair ezelî vatanından dünyaya gönderilişini ayrılık ve gurbet olarak anlatır. Gaflet yüzünden geri dönüşe güç bulamayan Üftâde, varını terk ederek Tanrı’nın lütfuyla aslına kavuşmayı umar.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Ey dostlarım bana
Aslımdan ayrı düşmüşem
1Ey dostlarım, beni kınamayın.
2Aslımdan ayrı düşmüşüm.
- 2
Vatanımı terkeyleyüp
Aslımdan ayrı düşmüşem
1Vatanımı terk edip.
2Aslımdan ayrı düşmüşüm.
Vatanı terk etme eylemi, özden kopuşun bilinçli değil zorunlu bir yolculuk olduğunu düşündürür. Nakarat bu ayrılığı her birimde yeniden duyulan temel acı yapar.
- 3
Dostlar ile zevkde iken
ile şevkde iken
1Dostlar ile zevkte iken.
2Âşıklarla coşku içindeyken.
Dostlar ve âşıklarla zevk ve coşku içinde bulunulan önceki hâl hatırlanır. Topluluk mutluluğu, dünyaya gönderilmeden önceki manevî yakınlığın karşılığıdır.
- 4
Gönderdiler bu âleme
Aslımdan ayrı düşmüşem
1Gönderdiler bu dünyaya.
2Aslımdan ayrı düşmüşüm.
Bu âleme gönderilmek, şairin kendi aslına yabancılaşmasının başlangıcı sayılır. Dünya doğrudan kötülenmez; fakat kaybedilmiş vatan karşısında sürgün yeri gibi görünür.
- 5
Dedi
1Vatan sevgisi imandandır.
2Yardım istenen Peygamber böyle dedi.
“Vatan sevgisi imandandır” sözü Peygamber’e bağlanarak dönüş özlemine dinî bir dayanak verilir. Asıl vatana duyulan sevgi, imanla aynı eksende okunur.
- 6
Banadürür işareti
Aslımdan ayrı düşmüşem
1Banadır işareti.
2Aslımdan ayrı düşmüşüm.
Aktarılan sözün özellikle kendisine işaret ettiğini söyleyen özne, genel öğüdü kişisel yazgısına çevirir. Tekrarlanan ayrılık, böylece alıntının yaşayan örneği olur.
- 7
Yolum dahi gösterdiler
Buyurdular yine gidem
1Yolum da gösterdiler.
2Yine gitmemi buyurdular.
Geri dönüş yolunun gösterildiği ve yeniden gitmesinin buyurulduğu anlatılır. Bilgi verilmiştir; sorun yolu bilmemek değil, o yolda ilerleyecek gücü bulamamaktır.
- 8
Kuvvet bulamadım gidem
Aslımdan ayrı düşmüşem
1Gitmeye gücüm yetmedi.
2Aslımdan ayrı düşmüşüm.
“Gidememek” itirafı irade yetersizliğini açıkça gösterir. Nakarat, asıldan kopuşun yalnız geçmişteki bir olay değil, şimdiki güçsüzlükle süren durum olduğunu belirtir.
- 9
bürüdü canımı
Bulamadım sultânımı
1Gaflet kapladı canımı.
2Bulamadım sultanımı.
Gaflet canı örttüğü için şair sultanını bulamaz. Örtülme ile kaybolma ilişkisi, sevgilinin yokluğundan çok algının bulanmasına dikkat çeker.
- 10
Sultanım ala alımı
Aslımdan ayrı düşmüşem
1Sultanım alsın canımı.
2Aslımdan ayrı düşmüşüm.
Sultanın canı alması isteği, ölüm arzusundan önce sevgili tarafından sahiplenilme dileğidir. “Almak”, gurbetten çıkarıp asla döndürme umudunu taşır.
- 11
Geri umarım aslımı
Terkeyleyim hep varımı
1Yeniden aslıma dönmeyi umuyorum.
2Sahip olduğum her şeyi bırakayım.
Şair yeniden aslını umarken bütün varlığını terk etmeye razıdır. Dönüşün bedeli, dünyada edinilen benlik ve sahiplik iddialarından vazgeçmek olarak gösterilir.
- 12
Hak’kın umarım lûtfunu
Aslımdan ayrı düşmüşem
1Hakk’ın lütfuna erişmeyi umuyorum.
2Aslımdan ayrı düşmüşüm.
Geri dönüş için kendi gücüne değil Hakk’ın lütfuna güvenilir. Nakaratın ardından bu umut, ayrılık yakınmasını dua ve tevekkül tonuna taşır. Burada lütuf, asla dönüşün tek imkânı olarak belirir.
- 13
ÜFTADE miskin derdimend
Gurbetde kalmışım meded
1ÜFTADE, yoksul ve dertli bir kuldur.
2Gurbette kaldım; yardım edin.
Üftâde kendisini gurbet içinde kalmış yoksul ve dertli biri diye tanıtır. Mahlas, şiirin kozmik ayrılık temasını konuşan kişinin somut acziyle birleştirir.
- 14
İrişe lûtfündan meded
Aslımdan ayrı düşmüşem
1Lütfundan bir yardım erişsin.
2Aslımdan ayrı düşmüşüm.
Son dilek, yardımın Tanrı’nın lütfundan erişmesini ister. Şiir asıldan ayrılık cümlesini çözmeden bırakır; fakat dönüş kapısını bağış umuduyla açık tutar.
Metnin kaynağı
Üftâde mahlası gövdede görünür ve bağımsız bir okuyucunun kaynakla birebir karşılaştırmasıyla doğrulanmıştır.
Atıf kanıtını aç ↗Halk Edebiyatı Antolojisi, 1938; Üftâde, basılı No. 2, PDF 207–208; 14 birim/28 dize. Görsel kanıt kayıt altındadır; tarama yeniden dağıtılmaz.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.Bir hata mı var? Bildirin
Sırada ne var?
Gönül ayrı değilsin senÜftâde · Vahdet sarhoşluğu ilahisi→
Şair dostlarının kendisini ayıplamamasını isterken asıl varlığından ayrı düşmesini gerekçe gösterir. Kişisel keder, dünyevî gurbetten daha derin bir köken ayrılığına bağlanır.