Yoksulluk hâlinde gönlü bayındır kılan

Bedrî, hırka ve aba giyen Bektaşiyi dünya süsünden vazgeçip aşk ateşinde olgunlaşan kişi olarak över. Dünya bir oyun, harabat görünüşü ise gizli hakikatin perdesidir; dervişi kınamama öğüdü, onun kalbindeki sır ve feyzi görme çağrısıyla tamamlanır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Fakr-ı halde ey dil âbâdî kılan Bektaşidir

   Hırkapûş olmuş velîkin kâm alan Bektâşidir

   1Ey gönül, yoksulluk içinde insanı bayındır kılan Bektaşidir.

   2Hırka giymiştir; yine de olgunluğa erişen Bektaşidir.

   Fakr içindeki gönlü bayındır kılmak, maddi yoksunlukla manevi zenginliği karşı karşıya getirir. Hırka giyen Bektaşinin murada ermesi de dış görünüşteki sadeliğin iç olgunluğa engel olmadığını söyler.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ziynet-i dünyâyı terk idüp abâpûş oldular

   Nâr-ı aşkullaha yanub yakılan Bektâşidir

   1Dünya süsünü bırakıp aba giydiler.

   2Tanrı aşkının ateşinde yanıp yakılan Bektaşidir.

   Dünya süsünü bırakıp aba giymek bilinçli bir vazgeçiştir. Tanrı aşkının ateşinde yanmak, bu sade kıyafetin arkasında edilgin yoksulluk değil dönüştürücü bir tutku bulunduğunu gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Var mıdır dirsen haberdar bu oyundan cüz’ice

   Oynadır hem dahi oynar çok oyunbazdır hoca

   1Bu oyundan biraz olsun haberi olan var mı, dersen,

   2hoca hem oynatır hem oynar; büyük bir oyuncudur.

   Hoca hem oynatan hem oynayan kişi olarak oyunun dışındaki yönetici konumunu kaybeder. Soru, dünya düzenini uzaktan yönettiğini sanan kişinin aslında aynı sahnenin oyuncusu olduğunu alayla açığa çıkarır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Oynananlardan oyundur âlem oynar böylece

   Oynadır hem dahi oynar oynayan Bektâşidir

   1Dünya oynanan oyunlardan biridir ve böylece oynar.

   2Hem oynatan hem oynayan Bektaşidir.

   Âlemin bir oyun sayılması, görünen düzenin kalıcı ciddiyetini sarsar. Bektaşinin hem oynatıp hem oynaması, onun görünüşün işleyişini bildiğini fakat hayatın içinden de çekilmediğini anlatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Her harâbâtı yüzünden görseler dirler velî

   Hiç demezler sâhib-i Hünkâr Hacı Bektaş Velî

   1Onu harabat yüzünden görseler ‘veli’ derler.

   2Fakat Hünkâr Hacı Bektaş Veli'ye bağlı olduğunu söylemezler.

   Harabat görünüşü insanları veli hükmüne götürürken asıl bağlılık adı gözden kaçar. Birim, dış biçime bakarak verilen kolay hükümlerle Hacı Bektaş Veli silsilesini tanımak arasındaki farkı eleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Mazhar-ı sırr-ı hakîkat andadır sırr-ı Ali

   Sırrı sırr eyler bu dem sır saklayan Bektâşidir

   1Hakikat sırrının göründüğü yer ondadır; Ali'nin sırrı ondadır.

   2Sırrı sır olarak tutup saklayan Bektaşidir.

   Hakikat ve Ali sırlarının Bektaşide görünmesi, onu manevi bilginin taşıyıcısı yapar. Sırrı yeniden sır hâline getirmek ise bilginin değerini koruyan susma ve ehline aktarma disiplinini belirtir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Sakınub ta’n etme cânâ dervişe eyle hazer

   Kalbinin her gûşesinde sırr-ı feyzullah gezer

   1Ey can, dervişi kınamaktan sakın.

   2Kalbinin her köşesinde ilahi feyzin sırrı dolaşır.

   Dervişi kınamama buyruğu, görünüşe dayalı yargıyı durdurur. Kalbin her köşesinde dolaşan ilahi feyiz, dışarıdan yoksul veya harap görünen kişinin iç dünyasını canlı bir manevi mekâna çevirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Sırr-ı esrâra haberdar var mıdır dersen eğer

   Bâtını Leylâ içün Mecnûn olan Bektâşidir

   1Sırların özünden haberdar olan var mı, dersen,

   2iç dünyasında Leyla için Mecnun olan Bektaşidir.

   Sırların özünü bilen kişi dışarıda bir bilgin gibi değil, içinde Leyla için Mecnun olmuş âşık olarak tanımlanır. Böylece esrara erişim akli açıklamadan önce dönüşmüş bir gönül hâline bağlanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Nutk-ı pîrden eyneam gûş eyle cânâ sen de bil

   Taş atan bizdendir ammâ attıran bizden değil

   1Ey can, mürşidin sözünü dinle ve anlamını kavra.

   2Taşı atan bizdendir; fakat onu attıran bizden değildir.

   Pir sözündeki nimeti dinleme çağrısı, hüküm vermeden önce kaynağı anlamayı ister. Taşı atanla attıranı ayıran ikinci dize, görünen fail ile eylemi doğuran gizli sebep arasındaki ahlaki farkı korur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Bedrî ta’n ider seni âlem sakın olma melil

    Sen bilirsin bahr-i ummâna dalan Bektâşidir

    1Bedrî, dünya seni kınasa da sakın üzülme.

    2Engin denize dalanın Bektaşi olduğunu sen bilirsin.

    Dünyanın kınaması karşısında üzülmeme öğüdü, Bedrî'nin muhatabını dış yargıdan korur. Engin denize dalan Bektaşi görüntüsü, hakikatin kıyıdan seyredilemeyecek kadar derin bir tecrübe olduğunu söyler.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle