Gazel
Tasavvufi gazel, iç hakikat ile dışarıdan görünen hâli bilinçli biçimde ayırır. Nefsin yapısını yıkmak, sevgilinin elinden kevser içmek ve tecelli mumunda yanmak öğütlenirken halkın “deli”, “sarhoş” ya da “virane” hükmüne değer verilmez.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
ol câhilân bîgâne sansunlar
Hemân vaktin gözet sen gâfilân dîvâne sansunlar
Urup bünyân-ı nefsi tahrîb et
Dışı kalsun da halk ma’mûr bir kâşâne sansunlar
Girüp sen bezm-i -i yâre mest ü hayrân ol
Velev sûret görenler sansunlar
Takayyüd etme sûret ile olsun nîk ü bed yeksân
Yed-i dildârdan sen kevser iç peymâne sansunlar
Gönül îmân ü ihlâs ile ma’mûr olsa kâfidir
Teessüf etme varsun zâhidân vîrâne sansunlar
Yanup şem’-i tecelliyyât-ı yâre nâra maklûb ol
Teessüfle bakup mahvoldu bir pervâne sansunlar
Selâmet hırkası ceybinde sakla cevher-i zâtın
Cihân ister diler dürdâne sansunlar
Takayyüd ile bîhûde külfettir
Elifâ hûşyâr ol tavrını mestâne sansunlar
1İçten içe aşina ol; cahiller seni yabancı sansın.
2Sen yalnız doğru zamanı gözet; gafiller seni deli sansın.
3Nefis yapısını gayret kazmasıyla vurup yık;
4dışı kalsın da halk onu bayındır bir köşk sansın.
5Sevgilinin içkilerin dolaştığı meclisine gir, sarhoş ve hayran ol;
6yalnız dışı görenler seni meyhanede uyumuş sansın.
7Görünüşe bağlanma; iyi ile kötü senin için bir olsun.
8Sen sevgilinin elinden kevser iç, onlar bunu kadeh sansın.
9Gönlün iman ve içtenlikle bayındır olması yeter;
10üzülme, bırak zahitler onu virane sansın.
11Sevgilinin tecelli mumunda yan, ateşe dönüş;
12üzülerek bakanlar bir pervane yok oldu sansın.
13Selamet hırkasının cebinde özünün cevherini sakla;
14dünya ister çömlek parçası ister inci tanesi sansın.
15Halkın dedikodusuna bağlanmak boş bir yüktür;
16ey Elif, uyanık ol ama tavrını sarhoş sansınlar.
Metnin kaynağı
Şiir, bağlı kaynakta Elif (Hasırîzâde Mehmed Elif Efendi) adına kayıtlıdır; başlık, gövde ve şair kimliği sabit kaynak zinciriyle eşleştirilmiştir.
Atıf kanıtını aç ↗Metin, Wikimedia Commons taramasının ilgili sayfasına bağlıdır. Günümüz Türkçesi ve açıklamalar ayrı editoryal katmandır.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.
Her beyit aynı karşıtlığı başka bir imgeyle kurar: içte aşinalık dışta yabancılık, uyanıklık karşısında delilik, kevser karşısında şarap, cevher karşısında çömlek parçası. Şair bu yanlış anlaşılmayı düzeltmeye çalışmaz; tam tersine, manevi sırrı koruyan bir perde sayar. Son dize bu tavrı “uyanık kal, sarhoş sansınlar” özdeyişiyle yoğunlaştırır.