Gel Begim Gel ‘Aşka Düş Hünkâr Olayım Der İseñ

Hünkâr olma arzusunu fenadan vazgeçiş, can gözünü açış ve tevhid cezbesiyle sınayan gazel, ene'l-Hakk sözünü darağacı imgesiyle sonuçlandırır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Gel begim gel ‘aşka düş hünkâr olayım der iseñ

   En temûtuñ sırrıña esrâr olayım der iseñ

   1Gel beyim, gel; hükümdar olayım diyorsan aşka düş.

   2Ölmeden önce ölme sırrında sır olayım diyorsan.

   Matla, dünyevî en yüksek makamı bir düşüşe bağlar: hünkâr olmak isteyen önce aşka düşecektir. İkinci dize bunu ölmeden önce ölme öğretisine çevirir; talip artık sırrın sahibi değil, sırrın kendisi olmaya çağrılır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bu fenânıñ varlığını bir pula kıydıñ ise

   Vir bugün yarınki günde var olayım der iseñ

   1Bu geçici dünyanın varlığını bir pula saydıysan,

   2yarın var olayım diyorsan onu bugün ver.

   İkinci beyit bir muhasebe önerir: fena âleminin varlığı bir pul ediyorsa onu elde tutmanın gerekçesi kalmaz. Bugün ile yarın arasına konan takas, varlığı ancak elden çıkarıldığında kazanılan bir şey sayar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Görinen eşyâya bakma kenz-i lâ-yefnâyı bul

   On sekiz biñ ‘âleme ser-dâr olayım der iseñ

   1Görünen eşyaya takılma, tükenmez hazineyi bul;

   2on sekiz bin âleme baş olayım diyorsan.

   Üçüncü beyit bakışı görünen eşyadan tükenmez hazineye çevirir. On sekiz bin âlem sayısı, bir önceki beyitte bir pula indirilen dünyanın yerine ölçülemez bir genişlik koyar; serdarlık toprakta değil idrakte düşünülür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Cân gözüñ aç perdeye bak ‘ibret ile kıl nazar

   Kesret içre vahdete hem-yâr olayım der iseñ

   1Can gözünü aç, perdeye ibretle bak;

   2çokluk içinde birliğe yoldaş olayım diyorsan.

   Dördüncü beyitte perde hem engel hem seyirlik yüzeydir: ibretle bakılınca örttüğü şeyi göstermeye başlar. Kesret ile vahdet birbirini dışlamaz; birliğe yoldaşlık çokluğu terk ederek değil onun içinden bakarak kurulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bunda Hakkıñ birligin ir cezbe-i tevhîd ile

   Her tecellîden görüp dîdâr olayım der iseñ

   1Tevhid cezbesiyle burada Hakk'ın birliğine er;

   2her tecellide yüzünü göreyim diyorsan.

   Beşinci beyitteki ‘bunda’ sözcüğü kavuşmayı öteki dünyaya ertelemeyi reddeder. Cezbe, tevhidi akıl yürütmeyle değil kapılışla kurar; ‘her tecellî’ ifadesi dîdârı tek bir ana değil kesintisiz bir görüşe yayar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Tuy ene’l-Hakk dir Hulûsî murg-i dil olmuş bugün

   Fâş idüp esrârı sen ber-dâr olayım der iseñ

   1Duy: Hulûsî bugün gönül kuşu olmuş, 'ene'l-Hakk' der;

   2sırrı açıp dara çekileyim diyorsan.

   Mahlas beytinde şair kendini gönül kuşuna benzetir ve ene’l-Hakk sözünü üstlenir. Kapanış şartı en ağır olanıdır: sırrı açığa vurmanın karşılığı darağacıdır; ilk beyitte istenen hünkârlık böylece kendi bedelini beyan eder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle