Muharrem Ayı Geldiğinde

Âşık Hıfzî, Muharrem ayıyla uyanan Kerbelâ matemini anlatır; Kûfe çağrısının ihanete dönüşmesini, Fırat suyunun kesilmesini ve Hüseyin’in şehadetini işler. Son kıtada yer, gök ve bütün âşıklar ortak yasa katılır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Geldi çün mahı Muharrem kıldı dehri ruşenâ

   Hatırı uşşaka düştü macerayı Kerbelâ

   Çünki ol menzil musahip mecmai bahri belâ

   Teşnedil oldu şehit anda Hüseyni mücteba

   1Muharrem ayı gelince dünyayı aydınlattı;

   2Kerbelâ macerası âşıkların hatırına düştü.

   3Çünkü o menzil, musahiplerin toplandığı belâ deniziydi;

   4Seçilmiş Hüseyin orada susuz bırakılıp şehit oldu.

   Açılış, Muharrem ayının gelişiyle Kerbelâ hafızasını birlikte uyandırır. Dünyayı aydınlatan ay ile susuz bırakılan Hüseyin arasındaki karşıtlık, matem anlatısının hem takvimsel hem duygusal eşiğini kurar.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Cem’olup Küfe diyarında gürühu eşkiya

   Âli Evlâdı Resule gördüler çevri reva

   Bir azîm fitne uyandırdı Yezidi bihaya

   Söyle vallahi sezadır canına lânet seza

   Ol vefasız birahimler kavli mergup ettiler

   Küfeye dâvet kılup irsali mektup ettiler

   Sanasın bin can ile canânı matlûp ettiler

   Sonra ahti bozdular akvali mekzup ettiler

   Set çeküp mebzul Fıratı anda mahcup ettiler

   Bir azîm fitne uyandırdı Yezidi bihaya

   Söyle Vallahi sezadır canına lânet seza

   1Eşkıya topluluğu Kûfe ülkesinde birleşti;

   2Resul’ün ailesine ve evlatlarına eziyeti uygun gördüler.

   3Utanmaz Yezid büyük bir fitne uyandırdı;

   4Söyle: Allah’a yemin olsun, canına lanet uygundur.

   5O vefasız ve merhametsizler sözünü beğenir göründüler;

   6Kûfe’ye çağırıp mektuplar gönderdiler.

   7Sanki sevgiliyi bin canla istiyorlardı;

   8Sonra sözlerini bozup vaatlerini yalana çevirdiler.

   9Fırat’ın bol suyuna set çekip onu erişilmez kıldılar.

   10Utanmaz Yezid büyük bir fitne uyandırdı;

   11Söyle: Allah’a yemin olsun, canına lanet uygundur.

   Kûfe’den gelen çağrı ile ardından bozulan sözler aynı kıtada yüzleştirilir. Fırat’ın önünün kesilmesi ihaneti somutlaştırırken tekrarlanan Yezid laneti, anlatıcının olaya dışarıdan bakmadığını açıkça bildirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Çün bilirdi nuru çeşmi Ahmedi Muhtar idi

   Validi âli cenabı hazreti Kerrar idi

   Maderi binti Resulü Hazreti Zehra idi

   Daderi paki Hasan hulku Rıza Hünkâr idi

   Nesli Peygamberliğin âya kim inkâr eyledi

   Şânı vâlâsı anın günden dahi izhar idi

   Bir azîm fitne uyandırdı Yezidi bihaya

   Söyle Vallahi sezadır canına lânet seza

   1Çünkü onun Ahmed-i Muhtar’ın göz nuru olduğu biliniyordu;

   2Babası yüce Hazret-i Kerrar idi.

   3Annesi, Resul’ün kızı Hazret-i Zehra idi;

   4Temiz kardeşi Hasan, Rıza huylu hükümdardı.

   5Peygamber soyundan olduğunu kim inkâr edebilir?

   6Onun yüce şanı günden bile daha görünürdü.

   7Utanmaz Yezid büyük bir fitne uyandırdı;

   8Söyle: Allah’a yemin olsun, canına lanet uygundur.

   Bu bölüm Hüseyin’i Muhammed, Ali, Fâtıma ve Hasan üzerinden aile silsilesine yerleştirir. Soyun ve şanın açık oluşu vurgulanarak ona yönelen saldırının bilgisizlikten değil bilinçli inkârdan doğduğu söylenir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bir takım namertleri münkat edüp fermanına

   Ol livayı nahsı dikti Kerbelâ meydanına

   Kahrı müstahsen görüp Âli Resulün şânına

   Bigünah mazlumların girdi o zalim kanına

   Mansıbı dehri değişti devleti imanına

   Tabemahşer lânet olsun kendine âvanına

   Bir azîm fitne uyandırdı Yezidi bihaya

   Söyle Vallahi sezadır canına lânet seza

   1Bir takım namertleri buyruğuna bağladı;

   2O uğursuz sancağı Kerbelâ meydanına dikti.

   3Resul ailesinin şanına karşı zulmü uygun gördü;

   4O zalim, günahsız mazlumların kanına girdi.

   5İman devletini dünya makamına değişti.

   6Mahşere dek kendisine ve yardımcılarına lanet olsun.

   7Utanmaz Yezid büyük bir fitne uyandırdı;

   8Söyle: Allah’a yemin olsun, canına lanet uygundur.

   Yezid’in buyruğuna giren birlik, uğursuz sancak ve dökülen mazlum kanı siyasal tercihi ahlaki suça dönüştürür. İman devletinin dünya makamıyla değiştirilmesi, dünyevî mansıp uğruna kalıcı değerin terk edildiğini açıklar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Allah Allah öyle bedbahtın olup fermanberi

   Saymadı asla hukuku Hazreti Peygamberi

   Bir içim suyu diriğ etti Havariç leşkeri

   Sureta İslâm idi sirette kâfir ekseri

   Olmadı böyle musibet devri Âdemden beri

   Ya nice yaş dökmesin erbabı aşkın gözleri

   Bir azîm fitne uyandırdı Yezidi bihaya

   Söyle Vallahi sezadır canına lânet seza

   1Allah Allah, öyle bir bedbahtın buyruğuna girip

   2Hazret-i Peygamber’in hakkını hiç gözetmediler.

   3Haricî ordusu bir yudum suyu esirgedi;

   4Görünüşte Müslümandılar, çoğunun iç yüzü kâfirdi.

   5Âdem devrinden beri böyle bir musibet olmadı;

   6Aşk ehlinin gözleri nasıl yaş dökmesin?

   7Utanmaz Yezid büyük bir fitne uyandırdı;

   8Söyle: Allah’a yemin olsun, canına lanet uygundur.

   Bu kıta görünüş ile iç yüz arasındaki çatışmayı öne çıkarır: ordu Müslüman görünür, fakat Peygamber ailesinden suyu esirger. Âdem’den beri benzeri görülmeyen musibet sözü, âşıkların gözyaşını zorunlu bir tanıklığa dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Bu Muharremdir zeminü âsüman ağlar bugün

   Vakti matemdir muhibbi Hanedan ağlar bugün

   Eşk-i hasretler döküp ta tende can ağlar bugün

   Âşıkânın didei giryanı kan ağlar bugün

   Hasılı feryat edüp cümle cihan ağlar bugün

   Ağla Hıfzî aşk ile üftadegân ağlar bugün

   Bir azîm fitne uyandırdı Yezidi bihaya

   Söyle Vallahi sezadır canına lânet seza

   1Bugün Muharrem’dir; yer ve gök ağlar.

   2Matem vaktidir; hânedanı sevenler ağlar.

   3Hasret gözyaşları dökerek bedendeki can ağlar;

   4Âşıkların yaşlı gözleri kan ağlar.

   5Kısacası bütün dünya feryat edip ağlar;

   6Hıfzî, aşkla ağla; düşkünler bugün ağlar.

   7Utanmaz Yezid büyük bir fitne uyandırdı;

   8Söyle: Allah’a yemin olsun, canına lanet uygundur.

   Son kıta yası bireysel gözden yere, göğe ve bütün dünyaya yayar. Hıfzî kendi mahlasına seslenerek anlatıcıyı da ağlayanlar arasına katar; tekrar edilen lanet, şiirin tarih anlatısını canlı matem edimine bağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle