Kavuşma Bağının Baharı

Kavuşma baharı geldiğinde gönül kuşu sevgilinin saçında yuva kurar, aşk bülbülü kızıl yanağa bağlanır. Fakat sarhoş göz, hançer yan bakış ve ferman tutan kaşlar bu neşeyi tehdide çevirir; Gedâyî can ipini tutan iki gözün elinden merhamet diler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   İrişip baharı bağı vuslatın

   Mürgi dil zülfünden aşiyan tutar

   1Kavuşma bağının baharı erişince,

   2gönül kuşu saçında yuva kurar.

   Kavuşma bahçesinin baharı erişince gönül kuşu sevgilinin saçında yuva kurar. Mevsim, bahçe, kuş ve saç imgeleri birlikte çalışır; kavuşma duygusu anlatıcının gönlüne kalıcı bir barınak buldurur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Açıldı gül gibi ol ruhi âlin

   Andelibi aşkı mihriban tutar

   1O kızıl yanağın gül gibi açıldı.

   2aşk bülbülü o şefkatli sevgiliye bağlanır.

   Kızıl yanak gül gibi açılır; aşk bülbülü de merhametli sevgiliye bağlanır. İlk birimdeki bahar ve kuş düzeni sürdürülürken gönül kuşunun yerini bülbül, kavuşma bağının yerini açılmış yanak alır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Gönül vermek olmaz çeşmi mestine

   Gamzelerin hançer almış destine

   1O sarhoş bakışlı gözlere gönül vermek olmaz.

   2Yan bakışların eline bir hançer almış.

   Sarhoş bakışlı gözlere gönül verilmemesi gerektiği söylenir; çünkü yan bakışlar ellerine hançer almıştır. Güzelliğe çekilme ile yaralanma tehlikesi aynı yüzde birleşir ve bahar neşisini tehdit eder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Meylü muhabbeti âşık kastına

   Ebruların elde ter ferman tutar

   1Sevgiye yönelişin âşığın canına kastederken,

   2kaşların ellerinde yeni bir ferman tutuyor.

   Sevgiye yöneliş âşığın canına kastederken kaşlar ellerinde yeni bir ferman tutar. Hançerden fermana geçen görüntü, sevgilinin yalnız yaralayan değil, âşığın kaderi hakkında hüküm veren güç olduğunu gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Lûtfet tigi naza dermiyan etme

   Güzeller içinde nam nişan etme

   1Lütfet, naz kılıcını ortaya çıkarma.

   2Beni güzeller arasında dillere düşürme.

   Şair sevgiliden naz kılıcını ortaya çıkarmamasını ve kendisini güzeller arasında dillere düşürmemesini ister. Bedensel yara korkusu toplumsal mahcubiyetle birleşir; merhamet talebi bu yüzden iki ayrı tehlikeye cevap verir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Merhemet kıl cana kıyma kan etme

   Kanlı zalim kan edeni kan tutar

   1Merhamet et; canıma kıyıp kan dökme.

   2Ey kanlı zalim, kan dökeni sonunda kendi kanı tutar.

   Cana kıyılmaması ve kan dökülmemesi için açıkça merhamet dilenir. Kan döken zalimin sonunda kendi kanıyla karşılaşacağı sözü, sevgilinin hançer ve ferman gücüne ahlâkî bir sınır çizer.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Göz süzüp ey çeşmi mestane beni

   Eyledin akıbet divane beni

   1Ey sarhoş bakışlı, göz süzerek beni,

   2sonunda bir deliye çevirdin.

   Sarhoş bakışlı gözün süzülmesi Gedâyî’yi sonunda divaneye çevirir. Şiirin önceki göz, hançer ve hüküm imgeleri burada anlatıcının kimliğinde sonuç verir; yaralanmanın son biçimi aklın kaybıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Bırakmaz GEDAYÎ bir yana beni

   Can riştesin iki kahraman tutar

   1Gedâyî'yi bir an olsun kendi hâline bırakmıyorlar.

   2Can ipimi iki güçlü göz tutar.

   Gedâyî’nin bir yana bırakılamaması, iki güçlü gözün can ipini tutmasıyla açıklanır. Saçta yuva kuran gönülle başlayan şiir, gözlerin elindeki canla biter; sevgilinin kuşatması artık bütünüyle tamamlanmıştır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle