Yüzünün Işığı

Gedâyî sevgilinin güneş yüzüyle mekânı ışığa boğduğunu, yay kaşlarıyla bütün insanları kendine bağladığını söyler. Güzelliği Allah’ın ihsanı saymasına rağmen sevgilinin eziyetini bu ilahî armağanla bağdaşmaz bulur ve merhamet ister.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Nura garkeyledi bugün mekânı

   Afitap veçhinin ziyası güzel

   1Bugün bulunduğu yeri ışığa boğdu.

   2Güneş yüzünün ışığı güzeldir.

   Sevgilinin yüz ışığı bütün mekânı aydınlatır; güneşe benzetilen yüzün parlaklığı ikinci dizede bu etkinin kaynağı olarak gösterilir. Övgü, güzelliği yalnız bedende bırakmayıp çevreye yayılan bir ışık yapar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bendetti kendine halkı cihanı

   Keman ebruların tuğrası güzel

   1Bütün dünya halkını kendisine bağladı.

   2Yay biçimli kaşlarının çizgisi güzeldir.

   Dünya halkının sevgiliye bağlanması onun toplu etkisini anlatır. Yay biçimli kaşlar üzerindeki tuğra benzetmesi ise bu bağlılığı hükümdarlık işaretine çevirir; güzellik adeta hüküm veren bir saltanat kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Beni meftun etti gözler süzerek

   Aslın hurî midir ey nesli melek

   1Gözlerini süzerek beni kendisine hayran etti.

   2Ey melek yaradılışlı, aslın huri midir?

   Gözlerini süzen sevgili anlatıcıyı kendisine hayran eder. Onun huri ya da melek soyundan olup olmadığını soran ikinci dize, bu etkinin sıradan insan güzelliğiyle açıklanamadığını vurgulayan hayranlık sorusudur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Görmemiş âlemde hiç çeşmi felek

   Sen tek nazı güzel edası güzel

   1Feleğin gözü dünyada hiç görmemiştir,

   2Senin gibi nazı ve tavrı güzel biri yoktur.

   Feleğin gözü bile böyle bir güzellik görmemiştir; ardından sevgilinin hem nazı hem tavrı benzersiz sayılır. Kozmik tanıkla kişisel övgünün birleşmesi, şiirin abartılı fakat tutarlı güzelleme tonunu güçlendirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Sana bu güzellik bu hüsnü eda

   Hak’kın ihsanıdır ey melek sima

   1Sendeki bu güzellik ve zarif tavır,

   2ey melek yüzlü, Allah'ın sana armağanıdır.

   Güzellik ile zarif tavır önce birlikte anılır, sonra bunların Allah’ın ihsanı olduğu söylenir. Böylece şair sevgilinin çekiciliğini ilahî armağan sayar ve övgüsünü yalnız dış görünüşten ahlâkî bir lütfa yükseltir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   GEDAYÎ’yim lûtfeyle cevretme bana

   Yoktur bunca Hak’kın rızası güzel

   1Ben Gedâyî'yim; bana iyilik et, eziyet etme.

   2Bunca eziyette Allah’ın rızası yoktur, güzel.

   Gedâyî mahlasını söyleyerek sevgiliden iyilik ve merhamet ister. Bunca eziyette Allah’ın rızası bulunmadığını belirten son dize, önceki ilahî ihsan düşüncesini sevgiliye karşı ahlâkî bir siteme dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle