Âb u Ziyâ

Adı “su ve ışık” demek ve şiir tam olarak bu ikisinin birbirine karışmasını anlatıyor. Cenab burada bir manzara çizmiyor; sesin ışığa, ışığın sese dönüştüğü bir algı hâli kuruyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   O zamanki ederdi 'aks-i kâmer

   Suda tarh-i riyâz-ı berf ü semen,

   O zaman ki gelirdi her yerden

   Nagme-i âb ile beyaz-ı seher,

   1O zaman ki ayın yansıması

   2suda karla yaseminden bahçeler çizerdi;

   3o zaman ki her yerden

   4suyun ezgisiyle seherin beyazı gelirdi,

   ‘O zaman ki’ sözü iki kez yinelenerek geçmişteki ışıklı ânı uzatır. Ayın yansıması suda kar ve yaseminden bahçeler çizer; suyun ezgisiyle seherin beyazı aynı manzarada birleşir.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   O zaman -âremîde gûş u nazar, -

   Eyleyip terk-i nâyzâr-ı hazen

   Sâhil-i sâf-ı bahre indim ben;

   Serime oldı bir taş üstü makarr!

   1O sırada —kulak ve göz dinlenmişken—

   2hüznün ney iniltisini bırakıp

   3denizin duru kıyısına indim;

   4bir taşın üstü başım için dinlenme yeri oldu.

   Konuşan, dinlenmiş kulak ve gözle hüznün ney iniltisini geride bırakıp kıyıya iner. Son dize taşın üstünü başı için bir dinlenme yeri yapar; modern karşılık bu yer ilişkisini açıkça korur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Gark-ı nûr u sürûd idi deryâ:

   Sanki bir sesle bir parıltı idi

   Suda her katreyi eden imlâ!

   Görülen bir ziyâ-yı şüstelikâ,

   1Deniz nura ve ezgiye batmıştı;

   2sanki bir sesle bir parıltıydı

   3sudaki her damlayı dolduran.

   4Görülen, yıkanmış yüzlü bir ışıktı,

   Deniz hem nura hem ezgiye batmıştır. Ses ile parıltı, sudaki her damlayı dolduran tek bir algı gibi sunulur; görülen ışık ile duyulan çağıl­tı sonraki bentte ayrıştırılacaktır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Duyulan tatlı bir çagıltı idi:

   Sanki aglardı âb içinde ziyâ!

   1duyulan ise tatlı bir çağıltıydı:

   2sanki suyun içinde ışık ağlıyordu!

   Son dize bütün şiiri tek görüntüye bağlar: suyun içinde ağlayan ışık. Çağıltı işitilirken ağlama eylemi ışığa verilir; şiir görme ile işitme duyularını aynı su yüzeyinde birleştirerek kapanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle