Işkıña Yak Cismimizi Gelse Cinân Cân Virelim

Çoğul çağrılarla aşk uğruna yanmayı, Hakk’a varmayı ve rahmet denizine girmeyi isteyen manzume; sır, nurdan gül, tevhid ipliği ve devran imgelerini rehberlik çevresinde birleştirir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Işkıña yak cismimizi gelse cinân cân virelim

   Mü’min-i kâmil olalım Hakk-ile Hakka irelim

   1Bedenimizi aşkında yak; cennetler gelse can verelim.

   2Olgun mümin olalım; Hakk ile Hakk’a varalım.

   İlk beyitte konuşan, bedenin aşkta yanmasını cennetler karşısında bile can vermeye hazır oluşla yan yana koyar. İkinci dize bu fedakârlık dilini ‘olalım’ ve ‘irelim’ çoğullarıyla ortak bir olgunlaşma ve Hakk’a varma çağrısına dönüştürür.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Cân iliniñ illerine iki cihân güllerine

   Ali rızâ yollarına şimdi seni gel görelim

   1Can ülkesinin illerine, iki dünyanın güllerine,

   2Ali’nin rıza yollarına gel; şimdi seni görelim.

   İkinci beyit ‘can ili’, ‘iki cihanın gülleri’ ve Ali’nin rıza yollarını art arda sıralar. İlk dize geniş bir menzil haritası açarken ikinci dizedeki ‘gel’ emri, bu uzak imgeleri şiirin karşısındaki kişiyi şimdi görme arzusunda toplar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Dost-ile esrâr görelim nefsimizi rûh idelim

   Hâl ile nûr gül direlim tevhîd ile egirelim

   1Dost ile sırları görelim; nefsimizi ruha çevirelim.

   2Hâl ile nurdan gül derelim; tevhid ile ip eğirelim.

   Üçüncü beyitte dostla sır görmek, nefsi ruha çevirmek ve nurdan gül dermek aynı dönüşüm dizisinin parçalarıdır. ‘Tevhid ile eğirmek’ sözü, eğirme işini birlik düşüncesiyle birleştirip manevî hâli elle yapılan sürekli bir emeğe benzetir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Deryâ-yı rahmet girelim cennet-i dîdâr irelim

   Hûr ile gılmân direlim ışkla devrânı idelim

   1Rahmet denizine girelim; yüzün cennetine erişelim.

   2Huri ile gılmanı derelim; aşk ile devran edelim.

   Dördüncü beyit rahmet denizine girmekten dîdâr cennetine erişmeye ilerler. ‘Direlim’ fiili üçüncü beyitteki ‘nûr gül direlim’le aynı sözcüktür: dermek, yani devşirmek. Cennetin hûr ve gılmânı böylece koparılıp toplanacak bir bahçe ürünü gibi anılır; beytin ikinci yarısındaki devran ise bu devşirmeyi bedenle dönen toplu bir harekete bağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Rehber ile şeyhi görem tutdı Hulûsîyle mayam

   Nutkına biñ câna kıyam gizlice sırr tuydıralım

   1Rehber ile şeyhi göreyim; mayam Hulûsî ile tuttu.

   2Onun sözü için bin cana kıyayım; sırrı gizlice duyuralım.

   Makta, önce tekil ‘göreyim’ ve ‘kıyayım’ kiplerine geçerek rehber, şeyh ve söz karşısındaki kişisel bağlılığı öne çıkarır; son fiil yeniden ‘duyuralım’ çoğuluna döner. Hulûsî adı mayanın tutması imgesi içinde geçer, kaynak dışı bir şeyh özdeşliği kurulmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle