Rûz u Şeb Hicrinde Yârin Cevrini Sultân-ı Hâs

Gazel, ayrılık feryadını irfana; sır bilgisinin damlasını vicdan denizine; bekâ arayışını başkalarına derman olma görevine dönüştürür.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Rûz u şeb hicrinde yârin cevrini sultân-ı hâs

   Cân u dil feryâd-ı nâlân her demi irfân-ı hâs

   1Gece gündüz sevgilinin ayrılığında çekilen cefaya seçkin sultan tanıktır;

   2can ve gönlün inleyen feryadı her an özel bir irfandır.

   Matla gece gündüz süren ayrılık cefasını can ve gönlün inleyen feryadıyla yan yana getirir. “Hâs” redifi, acıyı sıradan yakınmadan irfan üretme iddiası taşıyan seçkin bir tecrübeye yükseltir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Dilde esrârın mücellâ bezm-i zâtı tâ ezel

   Kalb-i sultân ol hakîkî rahm iden Rahmân-ı hâs

   1Gönülde sırları aydınlatan öz meclisi ezelden beri vardır;

   2gerçekten acıyan Rahmân'ın seçkin sultan kalbi ol.

   İkinci beyit ezelden beri gönülde parlayan sırları bir zat meclisi olarak tasarlar. Rahmân'ın merhametiyle ilişkilendirilen sultan kalbi, hükmetmekten önce gerçek acımayı taşıyan iç merkezdir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Mazhar-ı feyz oldı cânân kibriyânın ışkına

   Pertev-i hüsnün cihâna bunda kim îmân-ı hâs

   1Sevgili yüceliğin aşkında feyze erişilen yer oldu;

   2güzelliğinin ışığı dünyaya burada seçkin iman olarak yayılır.

   Üçüncü beyitte sevgili, yüceliğin aşkında feyzin göründüğü yer olur. Güzelliğin ışığının dünyaya iman diye yayılması, estetik parıltıyı manevî güvenle birleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   İlm-i sırrın katresinden bahr-ı vicdân olalı

   Âşinâ-yı hoş gönülden merd iden şâhân-ı hâs

   1Sır bilgisinin bir damlasından vicdan denizi olalı,

   2hoş gönülle tanışıklık insanı seçkin şahlar arasına katar.

   Dördüncü beyit sır bilgisinin tek damlasını vicdan denizine genişletir. Hoş gönülle tanışıklığın insanı seçkin şahlar arasına katması, üstünlüğü soy ve makamdan çok iç tecrübeye bağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Şeyh Hulûsî gel bekâyı fânide bulmak dile

   Anda dermân isteyenler ol şefî‘ Lokmân-ı hâs

   1Şeyh Hulûsî, gel, kalıcılığı geçici dünyada bulmayı dile;

   2orada derman isteyenlere şefaatçi, seçkin Lokman ol.

   Mahlas beyti fânî dünyada bekâyı aramayı başkasına şifa verme göreviyle tamamlar. Hulûsî'nin Lokman ve şefaatçi olmaya çağrılması, kalıcılığı toplumsal faydaya dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle