Lutfı görülmez âh olıcak sîneden cüdâ

Ayrılan ah ile aynadan çıkan cevheri eşleyen gazel, riyanın karanlığını kadeh ışığıyla ayırmak ister; gamı hünerin kıvrımı, şiiri de dostların gönlünü kinden arındıran söz yapar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Lutfı görülmez âh olıcak sîneden cüdâ

   Cevher nümâyiş edemez âyîneden cüdâ

   1Ah göğüsten ayrılırsa inceliği görünmez;

   2cevher de aynadan ayrıyken kendini gösteremez.

   Ah göğüsten ayrılırsa inceliği görünmez; cevher de aynadan ayrı kaldığında kendini gösteremez. Nitelik taşıyıcısıyla birlikte algılanır. ‘Cüdâ’ redifi ayrılığı yalnız sevgiliden kopuş olarak değil, anlamın belirdiği bağın çözülmesi olarak ilk beyitte tanımlar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ey kâş olaydı pertev-i mehtâb-ı câm ile

   Târîkî-i riyâ şeb-i âzîneden cüdâ

   1Keşke kadehin ay ışığı gibi parıltısıyla

   2ikiyüzlülüğün karanlığı süslü geceden ayrılmış olsaydı.

   Kadehin ay ışığına benzeyen parıltısıyla ikiyüzlülüğün karanlığının süslü geceden ayrılması dilenir. Meclis ışığı dış süsün içindeki riyayı teşhir edecek araç olur. Keşke sözü bunun gerçekleşmiş hüküm değil, karanlıkla bezemeyi birbirinden ayırma arzusu olduğunu korur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Dil penbe-pûş-ı dâğ u kâkum-be-dûş olan

   Olmuş gurûr-ı hırka-i peşmîneden cüdâ

   1Gönül, yara pamuğuna bürünüp kakum kürkünü omzuna almışken

   2yün hırkanın gururundan uzaklaşmıştır.

   Gönül yara pamuğuna bürünüp omzuna kakum kürkü almışken yün hırkanın gururundan uzaklaşır. Beyaz pamuk ve kakum gösterişli giysi gibi görünse de kaynakları acı ve yaradır. Tarihsel zâhid hırkası eleştirisi inancı değil, dış kıyafet üzerinden üstünlük taslamayı hedefler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Tab‘a şarâb-ı köhne bilen fikr-i pûhtesin

   Bir dem değildir işret-i dîrîneden cüdâ

   1Yaradılışa yıllanmış şarabı uygun bilen olgun düşüncesin;

   2kadim içki meclisinden bir an bile ayrı değilsin.

   Yaradılışa yıllanmış şarabı uygun bilen olgun düşünce, kadim içki meclisinden bir an ayrılmaz. İki dize doğrudan ‘sen’ diye nitelenen düşünceyi taşır. Eski şarap ile pişmiş fikir zaman içinde olgunlaşmayı aynı tatta birleştirir; meclis sürekliliğin mekânı olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bî-pîç ü tâb-ı gam olamaz tab‘-ı pür-hüner

   Ef‘î olur mu hîç der-i gencîneden cüdâ

   1Yetenekli yaradılış, gamın kıvrılıp bükülüşü olmadan var olamaz;

   2yılan hiç hazinenin kapısından ayrılır mı?

   Hünerli yaratılış gamın kıvrılıp bükülüşünden ayrı olamaz; yılanın hazine kapısından ayrılmaması buna örnektir. Gam yalnız yük değil yeteneği koruyan ve biçimlendiren tehlikeli bekçidir. Hazine-hüner ilişkisi, acıyı bütünüyle atmanın yaratıcı değeri de azaltacağını düşündürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Ol söz ki pür-nikât ü mezâmin-i hüsn ola

   Anda tahayyül-i hat ü hâl-i neden cüdâ

   1Nükteler ve güzel anlamlarla dolu olan o sözde

   2ayva tüyü ile benin hayali nasıl ayrı kalabilir?

   Nükteler ve güzellik anlamlarıyla dolu söz, sevgilinin ayva tüyü ile beninin hayalinden ayrı kalamaz. Şiir kendi malzemesini tarif eder: soyut anlam yüz ayrıntılarıyla görünürlük kazanır. Hat ve hâl süs değil, güzel mazmunların dilde beden bulduğu iki odaktır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Gâlib bu şi‘r-i sâfını ahbâba eyle ‘arz

   Etsin zamîr-i pâkların kîneden cüdâ

   1Gâlib, bu arı şiirini dostlara sun;

   2o şiir, onların temiz gönüllerini kinden ayırsın.

   Gâlib arı şiirini dostlara sunmalı; şiir onların temiz gönüllerini kinden ayırmalıdır. Redif son kez estetik bağdan ahlaki etkiye taşınır. Söz yalnız şairin hünerini göstermeyecek, okurun içinde bir ayrıştırma yaparak temiz olanı düşmanlık duygusundan koruyacaktır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle