Mürde cânım iltifâtundan bulur her dem hayât

Sevgilinin iltifatını hayat veren güç sayar; güzelliği zekât, mucize ve olgunluk diliyle över, sonunda aşk bağını dünya bağlılığından kurtuluş olarak yorumlar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Mürde cânım iltifâtundan bulur her dem hayât

   Ölürem ger kılmasan her dem mana bir iltifât

   1Ölü canım her an iltifatından hayat bulur;

   2her an bana iltifat etmezsen ölürüm.

   Matla iltifatı hayat kaynağı yapar ve karşılığını hemen söyler: kesilirse ölüm gelir. “Her dem” iki dizede de yinelenir; diriliş bir kez olup biten bir olay değil, sürekli tazelenmesi gereken bir işlem olur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Yaza bilmez leblerün vasfın temâm-ı ömrde

   Âb-ı Hayvân verse kilk-i Hızr'a zulmetden devât

   1Dudaklarının niteliklerini bütün ömrü boyunca yazamaz;

   2karanlık, Hızır'ın kalemine hayat suyu mürekkebi verse bile.

   İkinci beyit yazının sınırını çizer: Hızır'ın kalemi karanlıktan hayat suyu mürekkebi alsa bile dudakları anlatmaya ömür yetmez. Efsanevi araçların yetersizliği, övgünün ölçüsünü büyütür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Men fakîrem sen ganî vergil zekât-ı hüsn kim

   Şer' içinde hem manadur hem sana vâcib zekât

   1Ben yoksulum, sen zenginsin; güzelliğinin zekâtını ver;

   2şeriata göre zekât hem benim hakkım hem senin borcundur.

   Üçüncü beyit fıkıh diline geçer: yoksul ile zengin ilişkisi kurulur ve güzelliğin zekâtı istenir. İstek böylece lütuf dilenmekten çıkıp karşı tarafa yüklenmiş bir borç gibi sunulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Görmeyince ışkunı îmâna gelmez âşıkun

   Yüz peygamber cem' olub gösterseler min mu'cizât

   1Âşık, senin aşkını görmeden imana gelmez;

   2yüz peygamber bir araya gelip bin mucize gösterse de.

   Dördüncü beyit imanı aşka bağlar: yüz peygamber bin mucize gösterse de âşık, aşkı görmeden inanmaz. Sayı yığılması, kanıtın niceliğinin değil türünün belirleyici olduğunu söyler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Mazhar-ı âsâr kudretdür vücûd-ı kâmilün

   Feyz-i fıtratdan garaz sensen tufeylün kâ'inât

   1Olgun insanın varlığı, kudret eserlerinin göründüğü yerdir;

   2Yaratılış feyzinin amacı sensin; kâinat senin uğruna var olmuştur.

   Beşinci beyit olgun varlığı kudret eserlerinin göründüğü yer sayar. Yaratılışın amacı sevgiliye bağlanır, kâinat ona eklenmiş bir konuk konumuna iner; övgü metafizik bir düzene yerleşir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Cevher-i zâtundadur mecmu-ı evsâf-ı kemâl

   Bu sıfât ile ki sensen kandadur bir pâk zât

   1Bütün olgunluk nitelikleri özünün cevherindedir;

   2senin taşıdığın bu sıfatlarla başka nerede temiz bir varlık bulunur?

   Altıncı beyit sıfatları tek bir yerde toplar: bütün olgunluk nitelikleri özün cevherindedir. Ardından gelen soru, bu sıfatları taşıyan başka birinin bulunamayacağını dolaylı yoldan iddia eder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Işka tâ düşdün Fuzûlî çekmedün dünya gamın

   Bil ki kayd-ı ışk imiş dâm-ı ta'allûkdan necât

   1Ey Fuzûlî, aşka düştüğünden beri dünya gamı çekmedin;

   2bil ki aşk bağı, bağlılık tuzağından kurtuluştur.

   Makta bir hesap çıkarır: aşka düşüldüğünden beri dünya gamı çekilmemiştir. “Kayd” ile “dâm” sözcükleri iki bağı karşılaştırır; aşkın zinciri, dünyaya bağlanma tuzağından kurtuluş sayılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle