Ney kimi her dem ki bezm-i vaslunı yâd eylerem

Kavuşmayı andıkça ney gibi feryat eder; ruhu kafesten salma, kanlı gözyaşı ve ulaşılamayan sevgili imgelerinden geçerek Mecnun'un adını silip kendi adını bırakma iddiasına varır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ney kimi her dem ki bezm-i vaslunı yâd eylerem

   Tâ nefes vardur kuru cismümde feryâd eylerem

   1Her ne zaman kavuşma meclisini ansam ney gibi

   2kuru bedenimde nefes oldukça feryat ederim.

   Matla sesi bir çalgıya bağlar: ney gibi feryat etmek, içi boşalmış bir gövdeden nefes geçmesi demektir. “Kuru cism” nitelemesi, sesin kaynağını canlılık değil boşluk yapar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Rûz-ı hicrândur sevin ey murg-ı rûhum kim bugün

   Bu kafesden men seni elbette âzât eylerem

   1Bugün ayrılık günüdür; sevin ey ruh kuşum, çünkü

   2seni bu kafesten elbette özgür bırakacağım.

   İkinci beyit ayrılık gününü ruh kuşuna müjde diye sunar. Kafesten salıverme, ölümü öven bir çağrı değil ayrılık gününe verilmiş ters bir karşılıktır; keder sevinç diliyle söylenir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Vehm edüp tâ salmaya sen mâha mihrin hîç kim

   Kime yetsem cevr ü zulmünden ana dâd eylerem

   1Sen aya hiç kimse sevgi göstermesin diye korkarak,

   2kime rastlasam senin eziyet ve zulmünden ona şikâyet ederim.

   Üçüncü beyit şikâyeti bir yönteme çevirir: karşılaşılan herkese zulüm anlatılır ki kimse sevgiliye gönül vermesin. Dert paylaşımı böylece dürüst bir dökülme değil, hesaplı bir caydırma olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Kan yaşum kılmaz vefâ giryân gözüm isrâfına

   Munca kim her dem ciger kanından imdâd eylerem

   1Kanlı gözyaşım, ağlayan gözümün israfına yetmiyor;

   2bu yüzden her an ciğer kanından yardım alıyorum.

   Dördüncü beyit gözyaşını bütçe diliyle ölçer: kanlı yaş israfa yetişmez, ciğer kanından takviye gerekir. Ağlama bir duygu değil, kaynağı tükenen bir üretim işi gibi anlatılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   İncimen her nice kim ağyâr bî-dâd eylese

   Yâr cevri içün gönül bî-dâda mu'tâd eylerem

   1Rakip ne kadar zulmetse de incinmem;

   2gönlümü sevgilinin eziyeti için zulme alıştırıyorum.

   Beşinci beyit acının kaynağına göre değer biçer: rakibin zulmü incitmez, çünkü gönül yalnız sevgiliden gelen eziyete alıştırılmaktadır. Dayanıklılık, seçilmiş bir alıştırmanın sonucu sayılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Bilmişem bulman visâlin lîk bu ümmîd ile

   Gâh gâh öz hâtır-ı nâ-şâdumı şâd eylerem

   1Kavuşamayacağımı biliyorum; fakat bu umutla

   2bazen üzgün gönlümü sevindiriyorum.

   Altıncı beyit bilgi ile umudu ayırır: kavuşulmayacağı bilinir, yine de o umutla ara ara sevinilir. “Gâh gâh” ifadesi bu tesellinin sürekli değil, kesik kesik çalıştığını gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Levh-i âlemden yudum eşk ile Mecnûn adını

   Ey Fuzûlî men dahi âlemde bir ad eylerem

   1Âlemin levhasından Mecnun adını gözyaşıyla sildim;

   2Ey Fuzûlî, ben de âlemde bir ad bırakıyorum.

   Makta bir ad değişimi ilan eder: gözyaşı âlemin levhasından Mecnun'un adını silmiştir. Aynı su hem silici hem yazıcıdır; şair kendi adını, sildiği adın boşalttığı yere koyar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle