Ol ki her sa'at gülerdi çeşm-i giryânım görüp

Acımasız sevgilinin bile ağladığı perişan hâli; yara, gökyüzü, güneş, ay ve suya düşen servi imgeleriyle büyütür, âşığı ayıplayanın sevgiliyi hiç görmediğini söyler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ol ki her sa'at gülerdi çeşm-i giryânım görüp

   Ağlar oldu hâlime bî-rahm cânânım görüp

   1Ağlayan gözümü görüp her saat gülen kişi

   2hâlimi görünce ağlar oldu, o acımasız sevgilim.

   Matla bir tavır değişimini bildirir: her saat gülen kişi artık ağlamaktadır. “Bî-rahm” nitelemesi buna rağmen değişmez; acımasız sayılanın ağlaması, hâlin ağırlığını dolaylı yoldan ölçer.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Eyleyen ta'yin-i cezâ-yi müdâvâ derdime

   Terk edip cem' etmedi hâl-i perîşânım görüp

   1Derdime uygulanacak tedavinin karşılığını belirleyen kişi

   2perişan hâlimi görünce tedaviyi bırakıp beni toparlamadı.

   İkinci beyit tedaviyi yarıda bırakır: derde karşılık biçen kişi perişanlığı görünce toparlamaktan vazgeçer. Dağınıklığın onarılmaması, bakanın acımasından çok vazgeçişini gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Lâle-ruhlar göğsümün çâkine kılmazlar nazar

   Hiç bir rahm eylemezler dâğ-i hicrânım görüp

   1Lale yanaklılar göğsümdeki yarığa bakmazlar;

   2ayrılık yaralarımı görünce hiçbiri acımaz.

   Üçüncü beyit bakışları geri çevirir: lale yanaklılar göğüsteki yarığa bakmaz bile. Yara açıkta durduğu hâlde görülmemesi, redifin kurduğu görme-tepki zincirini ilk kez kırar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Tut gözün ey dûd-i dil çerhin ki devrin terk edip

   Kalmasın hayrette çeşm-i gevher efşânım görüp

   1Ey gönül dumanı, gökyüzünü gözet ki dönüşünü bırakıp

   2cevher saçan gözümü görünce hayrette kalmasın.

   Dördüncü beyit göğe seslenir ve bir koruma ister: gönül dumanı feleği gözetsin. Cevher saçan gözün karşısında feleğin dönmeyi bırakıp hayrete düşme ihtimali, ağlamanın etkisini evren ölçeğine taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Pertev-i hur-şîd sanmam yerde kim devr-i felek

   Yere urmuş âf-tâbın mâh-i tâbânım görüp

   1Yerde gördüğüm şeyi güneş ışığı sanmam; felek

   2parlak ayımı görünce güneşi yere vurmuş.

   Beşinci beyit yerdeki ışığı reddeder: bu güneş parıltısı değil, göğün yere çarptığı güneştir. Gerekçe sevgilinin parlaklığıdır; karşılaştırma yenilgiyle biten bir yarışa dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Suda aks-i serv sanmam kim koparıp bağ-bân

   Suya salmış servini serv-i hırâmânım görüp

   1Suda servi yansıması sanmam; bahçıvan

   2salınan servimi görünce servisini koparıp suya atmış.

   Altıncı beyit önceki kalıbı yineler ama nesneyi değiştirir: sudaki görüntü yansıma değil, koparılıp atılmış servidir. Bahçıvanın öfkesi, sevgilinin salınışıyla kurulan üstünlüğün karşılığıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Ey Fuzûlî bil ki ol gül-'ârızı görmiş değil

   Kim ki ayb eyler benim çâk-i girîbânım görüp

   1Ey Fuzûlî, o gül yanaklıyı görmemiştir

   2yakası yırtık hâlimi görüp beni ayıplayan kişi.

   Makta ayıplayanı bilgisizlikle suçlar: yakası yırtık hâli kınayan kişi sevgiliyi görmemiştir. Redif son kez kullanılır ve görme, hüküm vermenin tek geçerli koşulu olarak öne sürülür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle