Ormanda Büyüyen Adam Azgını

Kazak Abdal, köyden kente gelen ve hiçbir şeyi beğenmeyen gösteriş düşkününü art arda somut ayrıntılarla taşlar. Dervişi, erkânı, fincanı ve kaftanı küçümseyen kişi; yoksul geçmişini saklayan, bilgisi ve emeği olmayan bir tip olarak sergilenir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ormanda büyüyen adam azgını

   Çarşıda pazarda insan beğenmez

   1Ormanda büyümüş bu azgın adam,

   2çarşıda pazarda karşılaştığı hiç kimseyi beğenmez.

   Ormanda büyümek görgü ve toplumsal eğitimden uzak kalmanın sert bir benzetmesidir. Bu kişi kente gelince kendi eksikliğini görmez; tersine çarşı ve pazardaki herkesi küçümseyerek kibirli bir seçicilik gösterir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Medrese kaçkını softa bozgunu

   Selâm vermeğe dervişan beğenmez

   1Medreseden kaçmış, yoz bir softadır.

   2Bir dervişe selam vermeyi bile kendine yakıştırmaz.

   Medreseden kaçmış ve softalığı bozulmuş kişi ne eğitimini tamamlamış ne manevi incelik kazanmıştır. Dervişe selam vermemesi, bilgisizliğinin yanında temel nezaket ve yol ehline saygıdan da yoksun olduğunu gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Âlemi ta’neder yanına varsan

   Seni yanıltır bir mes’ele sorsan

   1Yanına gitsen bütün dünyayı ayıplar.

   2Ona bir mesele sorsan seni yanlış yola sürükler.

   Yanına yaklaşana bütün dünyayı kötüleyen tip, kendisine soru sorulduğunda doğru cevap veremez. Eleştiri gücü bilgiye dayanmaz; bir meseleyi açıklamak yerine karşısındakini yanıltması, boş iddiasını açığa çıkarır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bir cim çıkmaz eğer karnını yarsan

   Camiye gelir de erkân beğenmez

   1Karnını yarsan içinden ‘cim’ harfi kadar bilgi çıkmaz.

   2Yine de camiye gelir, oradaki erkânı beğenmez.

   ‘Cim’ harfi kadar bilginin çıkmaması, adamın içinin bütünüyle boş olduğunu nükteli biçimde anlatır. Buna rağmen camideki erkânı beğenmemesi, bilmediği kurallara yukarıdan bakan ikiyüzlü dindarlığını hedef alır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bir çubuğu vardır gayet küçücek

   Zu’mu fâsidince keyf götürecek

   1Elinde küçücük bir tütün çubuğu vardır.

   2Bozuk kuruntusuna göre bununla keyif sürecektir.

   Küçücük tütün çubuğu adamın gösteriş için sahip olduğu tek keyif aracıdır. Bozuk zannıyla büyük bir haz süreceğini düşünmesi, yoksul gerçeğiyle kendisine biçtiği seçkin hayat arasındaki gülünç uçurumu büyütür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Kırık çanağı yok ayran içecek

   Kahveye gelir de fincan beğenmez

   1Ayran içecek sağlam bir çanağı bile yoktur.

   2Ama kahveye gelince sunulan fincanı beğenmez.

   Ayran içmek için kırık da olsa bir çanağı bulunmayan kişinin kahve fincanı seçmesi ağır bir görgüsüzlük örneğidir. Sahip olmadığı zenginliğin ölçülerini başkalarının eşyasına uygulayarak yoksulluğunu kibirle gizler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Yaz olunca yayla yayla göçenler

   Topuz korkusundan şardan kaçanlar

   1Yaz gelince yayladan yaylaya göçenler,

   2topuz korkusuyla şehirden kaçanlardır.

   Yayla göçü ilk bakışta geleneksel hayatın doğal hareketidir; fakat şehirden topuz korkusuyla kaçıldığı söylenince cesaretsizlik açığa çıkar. Kendisini üstün gösteren tiplerin geçmişinde korku ve kaçış bulunduğu hatırlatılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Meşe yaprağını kıyıp içenler

   Rumeli yenicesi duhan beğenmez

   1Meşe yaprağını kıyıp tütün diye içenler,

   2şimdi Rumeli Yenicesi tütününü beğenmez.

   Meşe yaprağını tütün yerine içmiş kişiler sonradan kaliteli Yenice tütününü beğenmez olur. Geçmiş yoksullukla bugünkü seçicilik arasındaki çelişki, sonradan görme zevkin ne kadar yapay olduğunu gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Aslında neslinde giymemiş hare

   İş gelmez elinden gitmez bir kâre

   1Soyunda değerli kumaş giymiş kimse yoktur.

   2Elinden iş gelmez, hiçbir işe de yanaşmaz.

   Ailesinde değerli kumaş görülmemiş adamın kendisi de üretken değildir; elinden iş gelmez ve işe gitmez. Hem miras hem emek bakımından dayanağı bulunmadığı hâlde soyluluk ve incelik taslaması taşlamanın hedefidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Sandığı gömleksiz duran mekkâre

    Bedestana gelir kaftan beğenmez

    1Sandığı boş, gömleği bile olmayan bu hilekâr,

    2bedestana geldiğinde kaftanları beğenmez.

    Sandığında gömlek bulunmayan hilekârın bedestanda kaftan seçmesi, yoksulluğu en pahalı giysi üzerinden gizleme çabasıdır. Çarşı mekânı onun gerçek ihtiyacıyla gösteriş arzusunun yan yana göründüğü sahneye dönüşür.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
11. 11

    KAZAK ABDAL söyler bu türlü sözü

    Yoğurt ayran ile hallolmuş özü

    1Kazak Abdal bu çeşit sözlerle taşlar.

    2Bu kişinin mayası yalnız yoğurtla ayrandan oluşmuştur.

    Kazak Abdal mahlasıyla sözü sahiplenir ve taşlanan kişinin özünü yoğurtla ayrana indirger. Bu yiyecekler küçümsendiği için değil, kaftan ve seçkinlik iddiasının ardındaki sade köylü geçmişi saklandığı için kullanılır.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
12. 12

    Köyden şehre gelse bir türk ün kızı

    İnci yakut ister mercan beğenmez

    1Köyden şehre gelen bir Türk kızı bile

    2inciyle yakut ister, mercanı yeterli bulmaz.

    Son kıta aynı gösteriş hastalığını köyden şehre gelen genç kıza taşır. Mercanı beğenmeyip inci ve yakut istemesi, toplumsal yükselme arzusunun yalnız erkek tipte kalmadığını ve kentte taklit yoluyla yayıldığını söyler.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle