Sâkî, Meyinde Ne Sır Var?

Sâkînin bir damla şarabıyla kendinden geçen anlatıcı, sevgilinin dudağını ve aydınlık yüzünü hem meyhane hem hakikat diliyle över. Âşığın belâya dayanması gerektiğini söyler; kapanışta toplumun kendisini Leylâ saçlı bir güzele vurulmuş divane diye kaydetmesini kabullenir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Sakıya meyinde nedir bu esrar

   Kıldı bir katresi mestane beni

   1Ey sâkî, şarabında nasıl bir sır var?

   2Bir damlası bile beni kendimden geçirdi.

   Sâkînin şarabındaki sır sorulur; tek damlanın bile anlatıcıyı kendinden geçirmesi bu merakın nedenidir. Şarap hem aşk sarhoşluğu hem hakikate açılan güçlü bir iç deneyim olarak belirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Şarabı lâ’linde ne keyfiyet var

   Söyletir efsane efsane beni

   1Yakut renkli dudağının şarabında nasıl bir hâl var?

   2Bana durmadan türlü hikâyeler söyletiyor.

   Sevgilinin yakut dudağındaki şarabın niteliği yeniden sorulur; bu tat anlatıcıya durmadan hikâyeler söyletir. İçme eylemi şiir söylemenin ve coşkun dilin kaynağına dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ref’et nikabını ey veçhi enver

   Zulmette gönlümüz olsun münevver

   1Ey aydınlık yüzlü, örtünü kaldır.

   2Karanlık içindeki gönlümüz aydınlansın.

   Aydınlık yüzlü sevgiliden örtüsünü kaldırması istenir; amaç karanlıktaki gönlün ışık bulmasıdır. Yüz ile gönül arasındaki ışık aktarımı, bedensel güzelliği manevî aydınlanmaya bağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Şarabı lâ’linin lezzeti dilber

   Gezdirir meyhane meyhane beni

   1Ey güzel, yakut dudağının şarabındaki tat,

   2beni meyhaneden meyhaneye dolaştırıyor.

   Yakut dudağın şarabındaki tat anlatıcıyı meyhaneden meyhaneye dolaştırır. Tek bir sevgiliye bağlılık, dışarıdan başıboş görünen arayışı üretir; dolaşmanın yönünü aslında aynı lezzet belirler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Âşıkın çok belâ gelir başına

   Tahammül gerektir adu taşına

   1Âşığın başına birçok belâ gelir.

   2Düşmanın attığı taşa dayanmak gerekir.

   Âşığın başına çok belâ geleceği kabul edilir ve düşmanın taşına dayanması gerektiği söylenir. Aşk yalnız haz değil, rakip ve toplum baskısına karşı sabır isteyen bir bağlılıktır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Şem’i ruhsarına aşk ateşine

   Yanmakta seyretsin pervane beni

   1Yanağının mumunda, aşk ateşinde,

   2pervane gibi yanışımı seyretsinler.

   Yanağın mumu ile aşk ateşi birleşir; anlatıcı kendisini bu ışığın çevresinde yanan pervane olarak seyrettirmek ister. Yanış, gizlenecek acı değil aşkın doğruluğunu kanıtlayan gösteridir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Bakmazlar DERTLÎ’ye algındır deye

   Hakikat bahrine dalgındır deye

   1Dertli'ye ‘aklı dağılmış’ diyerek yüz vermiyorlar.

   2Onun hakikat denizine daldığını söylüyorlar.

   İnsanlar Dertli’ye aklı dağılmış diye yüz vermez; oysa şiir bunun hakikat denizine dalmaktan kaynaklandığını söyler. Toplumsal delilik hükmü, içeriden manevî yoğunluk olarak yeniden yorumlanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Bir saçı Leylâya vurgundur deye

   Yazmışlar defterü divane beni

   1Leylâ saçlı bir güzele tutulduğunu söylüyorlar.

   2Beni deliler defterine yazmışlar.

   Leylâ saçlı bir güzele vurulduğu söylenen Dertli deliler defterine yazılır. Şiir, şarapla başlayan kendinden geçişi toplumun verdiği ‘divane’ kimliğiyle tamamlar ve bu adı sahiplenir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle