Sevdigim Âşıkları Zikr İderler Işk İle

Aşk ile zikir redifi, el ele devran eden topluluğu dergâh, bülbül, papağan, Kur'an dili ve Hulûsî'nin mahlası çevresinde birleştirir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Sevdigim âşıkları zikr iderler ‘ışk ile

   Cem‘ olur sâdıkları zikr iderler ‘ışk ile

   1Sevdiğim âşıklar aşk ile zikreder;

   2sadıklar toplanıp aşk ile zikreder.

   Matla, zikri tek başına yapılan bir anma değil topluca girişilen bir iş olarak kurar: önce sevilen âşıklar, sonra bir araya gelen sadıklar anılır. Redif daha ilk beyitte iki kez döner ve şiirin ritmini ayinin kendi tekrarına benzetir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   El ele devrân ider rehberi erkân ider

   Şeyhini sultân ider zikr iderler ‘ışk ile

   1El ele devran ederler; rehberleri erkânı yürütür;

   2şeyhini sultan kılar, aşk ile zikrederler.

   İkinci beyit halkanın mekaniğini gösterir: eller birleşir, rehber usulü yürütür, şeyh sultan sayılır. Üç kısa cümlenin arka arkaya dizilişi dönüşün hızını taklit eder; yetki sırası da bu dönüşün içinde kurulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Gün gibi âyîneler Hû deyüpdür sîneler

   Dergâh-ı Hakk döneler zikr iderler ‘ışk ile

   1Aynalar gün gibi parlar; sineler 'Hû' demiştir;

   2Hakk'ın dergâhına döner, aşk ile zikrederler.

   Üçüncü beyit sesi ve ışığı aynı bedende toplar: sineler Hû der, aynalar gün gibi parlar. Ayna burada süs değil yansıtma organıdır; göğüs aldığı nuru geri veren bir yüzeye dönüştüğünde dergâh çevresindeki dönüş anlam kazanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Dost yolınıñ illeri bâgceniñ hâs gülleri

   Her seher bülbülleri zikr iderler ‘ışk ile

   1Dost yolunun illeri, bahçenin seçkin gülleridir;

   2her seher bülbülleri aşk ile zikreder.

   Dördüncü beyit sahneyi tekkeden bahçeye taşır ve zikre bir zaman verir: her seher. Bülbülün alışkanlık hâline gelmiş sabah ötüşü, insan topluluğunun ayinine doğadan bir karşılık gibi konur; tekrar burada takvime bağlanmış olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Tûtîler efgândadır şîr-i sükker andadır

   Dilleri Kur’ândadır zikr iderler ‘ışk ile

   1Papağanlar feryattadır; şeker sütü oradadır;

   2dilleri Kur'an'dadır, aşk ile zikrederler.

   Beşinci beyit üç bulunma ekiyle üç yer bildirir: feryat, şeker sütü ve Kur'an. Tûtînin taklitle konuşması burada başıboş bir ses değildir; dilin nereye bağlı olduğu söylenerek coşkunun sınırı metnin kendisine çekilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   ‘Işk-ı ‘âlem perveri ey göñüller serveri

   Şeyh Hulûsî enveri zikr iderler ‘ışk ile

   1Ey gönüllerin önderi, âlem aşkını besleyen;

   2En parlak Şeyh Hulûsî'yi aşk ile zikrederler.

   Makta üç seslenişi üst üste yığar: âlemi besleyen aşk, gönüllerin başı ve enver sıfatıyla anılan Şeyh Hulûsî. Zikredilen artık soyut bir ad değil şiirin kendi mahlasıdır; söyleyen böylece söylenenin içine girer.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle