Söyle Baña Derdiñe Dermân Olayım

Sevgilinin derdine derman, Lokman, kurban ve ferman olmayı isteyen gazel, nur kadehindeki acıyı içip toprakla bir olmayı seçer.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Söyle baña derdiñe dermân olayım

   Çekme elem hem dahı Lokmân olayım

   1Derdini bana söyle, sana derman olayım.

   2Acı çekme; ayrıca Lokman olayım.

   Şiir bir istekle değil, isteğe hazır oluşla açılır: önce ‘söyle’ denir, çare ancak dert dile getirildikten sonra mümkün olur. Lokmân adının anılması da hekimliği efsaneye bağlar; şair yalnız iyileştirmeyi değil, iyileştirenin adını taşımayı ister.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ârzûlarıñ her ne isterseñ güzelim

   Cânım bilen tende kim kurbân olayım

   1Ey güzelim, arzuların ne istiyorsa söyle.

   2Canım bedendeyken kurban olayım.

   Beyit dermanı arzuya genişletir: istenen ne olursa olsun karşılanacaktır. Karşılığında sunulan şey de büyür — can, henüz bedendeyken kurban edilir. ‘Tende’ kaydı bu adağı ölüm sonrasına ertelemez, tam şu ana çeker; teklif hemen ödenebilir hâle gelir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Kurduñ ise câna cenân kalb evine

   Gönder beni emriñe fermân olayım

   1Can için kalp evine bir cennet kurduysan,

   2beni gönder; emrine ferman olayım.

   Kalp evine kurulan cennet, sevgiliyi bir mimar konumuna koyar. Şairin isteği o cennete girmek değil, oradan gönderilmektir: ferman olmak, kendi sözü olmayan bir buyruğu taşımaktır. Hizmet burada kalmayı değil, elçi gibi yola çıkmayı seçer.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Varsañ velî meclisinde ‘ilm-i ledünn

   Dersiñ okut mekteb-i ‘irfân olayım

   1Velî meclisinde gizli bilgiye varırsan,

   2dersini okut, irfan mektebi olayım.

   Beyitte şair kendini öğretmen değil bina sayar; irfan mektebinin kendisi olmak ister. Dersi başkası okutur, o yalnız mekân olarak kalır. Bu istek önceki beyitteki ferman olma dileğiyle aynı yönde ilerler — hep aracı olmak, hiçbir yerde kaynak olmamak.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Toldursa sâkîleriñ nûrdan kadehi

   Virsün elem nûş ide mestân olayım

   1Sakilerin nurdan kadehi doldurursa,

   2acıyı versin, içeyim ve sarhoş olayım.

   Kadeh nurla dolar, ama istenen içki acıdır: ‘virsün elem’. Şiirin ilk beytinde ‘çekme elem’ diyen aynı ses, burada o elemi kendi payına ister. Sarhoşluk böylece neşeden değil, karşıdakinden alınıp içilen acıdan doğar; hizmet yer değiştirmeye dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Hasret çeküp basdığıñ yerlerde yüzüm

   Derdiñ Hulûs hâk-ile yeksân olayım

   1Hasret çekip bastığın yerlerde yüzümü süreyim;

   2ey Hulûsî, derdinde toprakla bir olayım.

   Son beyit yükselen bütün teklifleri yere indirir: yüz, sevgilinin bastığı toprağa sürülür. Derman, Lokmân, kurban, ferman ve mektep sıralamasının ardından istenen son şey toprakla eşitlenmektir; hizmetin en yüksek biçimi ayak izinin altı olarak seçilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle