Ağlar da gezerim dağlar başında

Beş dörtlük ve tek bir teşhis: “yar elinden yarası var gönlümün”. Nakarat hiç değişmiyor çünkü sebep de değişmiyor; şiir çevresini değiştirerek aynı cümleyi beş kez doğruluyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ağlar da gezerim dağlar başında

   Yar elinden yarası var gönlümün

   Gündüz hayalimde gece düşümde

   Yar elinden yarası var gönlümün

   1Dağlar başında ağlayarak gezerim;

   2gönlümün yâr elinden yarası var.

   3Gündüz hayalimde, gece düşümde —

   4gönlümün yâr elinden yarası var.

   Nakarat bir teşhis cümlesi ve dörtlüğün yarısını kaplıyor. “Yar elinden” ifadesi failin dost olduğunu söylüyor; yaranın ağırlığı da buradan geliyor. Üçüncü dize zamanı bölüyor ama iki bölümde de aynı görüntü var.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Felek soldurdu da açılan gülüm

   Ötmez oldu aşk bağında bülbülüm

   Eğer dostlar sorarsanız ahvalim

   Yar elinden yarası var gönlümün

   1Felek açılan gülümü soldurdu;

   2aşk bağında bülbülüm ötmez oldu.

   3Dostlar hâlimi sorarsanız:

   4gönlümün yâr elinden yarası var.

   Gül ile bülbül burada birer mülk olarak anılıyor — “gülüm”, “bülbülüm”. Yani kaybedilen şey bir manzara değil, sahip olunan bir dünya. Üçüncü dize nakaratı bir cevap hâline getiriyor: soran olursa söylenecek söz bu.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Yare yar olanlar bana yar ise

   Dursa benim ilen bile yürüse

   Ya çekilen nedir gam ile gussa

   Yar elinden yarası var gönlümün

   1Yâre yâr olanlar bana da yâr ise,

   2dursa, benimle beraber yürüse —

   3peki çekilen bu gam ve keder nedir?

   4Gönlümün yâr elinden yarası var.

   Dostluk bir şart cümlesiyle sınanıyor: gerçekten dostsan yanımda yürü. Üçüncü dizedeki soru cevapsız kalıyor ve bu, dostların yanında olmadığını söylemenin en nazik yolu.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bahri olmayanlar ummana dalmaz

   Akar şu gözlerimin yaşı kurumaz

   Her tabip yaraya merhem saramaz

   Yar elinden yarası var gönlümün

   1Deniz ehli olmayan ummana dalmaz;

   2şu gözlerimin yaşı akar, kurumaz.

   3Her hekim yaraya merhem saramaz;

   4gönlümün yâr elinden yarası var.

   ‘Bahri’ denize dalan kişi ya da su kuşu çağrışımı taşır; günümüz Türkçesi bunu temkinli biçimde ‘deniz ehli’ diye korur. Hekim imgesi de her yaranın her merhemle kapanmayacağını söyler; gözyaşı aradaki sürekliliği gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Sefil Kul Himmet'im kime ne deyim

   Kime derdim yanıp halim şu deyim

   Kimi kimden kime şekva edeyim

   Yar elinden yarası var gönlümün

   1Sefil Kul Himmet'im, kime ne diyeyim?

   2Kime yanıp hâlimi anlatayım?

   3Kimi kimden kime şikâyet edeyim?

   4Gönlümün yâr elinden yarası var.

   Mahlas dörtlüğü üç kez “kime” diye soruyor ve üçünde de muhatap bulamıyor. Üçüncü dizedeki üçlü soru — kimi, kimden, kime — şikâyetin bütün taraflarını belirsiz bırakıyor. Nakarat son kez geldiğinde artık bir teşhis değil, tek kalan cümle.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle