Kul Himmet

Kul Himmet kimdir?

Kul Himmet, şiirlerinde bu mahlası kullanan bir tekke şairidir; Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü onun XVI. yüzyılın ikinci yarısı ile XVII. yüzyılın başlarında yaşadığının tahmin edildiğini yazar. Tokat'ın Almus ilçesine bağlı Varzıl (Görümlü) köyünde doğdu, doğum tarihi kesin olarak bilinmiyor.

TEİS, ürettiği nefes, destan, düvaz imam ve ağıt biçimlerinden iyi bir tarikat ve tekke eğitimi aldığının anlaşıldığını belirtir; TDV İslâm Ansiklopedisi maddesi de hece ölçüsünü başarıyla kullandığını, kafiyelerin teşkilinde aynı başarıyı gösterdiğini kaydeder.

Hayatı ve yaşadığı çevre

Doğum tarihi bilinmiyor. TEİS, şiirlerinden hareketle XVI. yüzyılın ikinci yarısı ile XVII. yüzyılın başlarında yaşadığının tahmin edildiğini söyler; TDV maddesi aynı tahmini XVI. yüzyılın ikinci yarısı ile XVII. yüzyılın ilk yarısı olarak verir. Alevî toplumunda Goca Gul Himmet olarak da anılır.

TEİS'e göre inancından dolayı çileli bir hayat geçirmiş ve zindana atılmıştır; aynı madde köylülerinin onu Bektaşi tarikatının Erdebil Tekkesi'ne bağlı Safeviye koluna bağladığını kaydeder. TDV maddesi ise Şâhinli aşiretinin Kul Himmet'in ocağı olduğunu, şairin soyunun Kemaliye'deki Hıdır Abdal Tekkesi'ne bağlı olduğunu ima ettiğini ve şiirlerinden Erdebil Tekkesi'ne özlem duyduğunun anlaşıldığını yazar.

Pir Sultan Abdal ile ilişkisinde kaynaklar birleşmez. TEİS, Kul Himmet'in Pir Sultan Abdal'ın 1590'da asılmasından sonra kaçıp saklandığını, onun düşüncelerini ve inançlarını yaymak için çaba harcadığını, bu uğurda birçok acı çektiğini bildiğimizi söyler ve bazı şiirlerinde Pir Sultan'a bağlılığını açıkça belirttiğini ekler. TDV maddesi ise bazı kaynaklarda Kul Himmet'in Pîr Sultan Abdal'a mürid olduğundan söz edildiğini, ancak bu görüşün doğru olmadığını yazar.

Şiirlerinin sayısı üzerine TEİS bir döküm verir: toplam 156 şiir kayıtlıdır, bunların 143'ünü İbrahim Aslanoğlu, kalan 13'ünü Doğan Kaya tespit etmiştir.

TEİS, bugün torunlarının da yaşadığı köyünde bir türbesi bulunduğunu ve normal bir ölümle öldüğünün kuvvetle muhtemel olduğunu yazar; TDV maddesi de türbesinin Görümlü köyünde olduğunu doğrular. Ölüm tarihi kaynaklarda verilmez.

Şiir anlayışı ve dili

TEİS, şiirlerinde güçlü bir söyleyiş ve etkileyici bir anlatım bulunduğunu; Alevî-Bektaşî felsefesini ve dinî-tasavvufî düşünce ile kabullerini şiirlerine yansıttığını belirtir. Aynı maddeye göre Allah-Muhammed-Ali üçlüsünün birliği şiirlerinin merkezinde yer alır.

TDV maddesi biçim ve konu dökümünü şöyle verir: nefesler, destanlar, Kerbelâ şehidleri için ağıtlar ve taşlamalar söyleyen şairin şiirlerinde İslâm tarihi, evliya menkıbeleri, Hz. Ali ve on iki imam sevgisiyle Alevî-Bektaşî inancı doğrultusunda dinî-tasavvufî bir duyarlık bulunur.

Ölçü konusunda TDV maddesi nettir: hece ölçüsünü başarıyla kullanır ve kafiyelerin teşkilinde de aynı başarıyı gösterir, aruzla yazdığı şiirlerde ise daha az başarılıdır.

Başlıca eserleri ve şiirleri

• Nefesler ve düvaz imamlarTEİS'in saydığı biçimler arasında nefes ve düvaz imam başta gelir; toplam 156 şiiri kayıtlıdır.Arşivdeki ilgili şiirleri gör →
• Destanlar, ağıtlar ve taşlamalarTDV maddesi bu biçimleri sayar; ağıtların bir bölümü Kerbelâ şehidleri içindir.

Edebiyat tarihindeki yeri

TEİS, Alevî-Bektaşî edebiyat geleneği içinde, kimi itirazlar olmakla birlikte, Nesimî, Fuzûlî, Hatayî, Pir Sultan Abdal, Viranî ve Yeminî'nin yanında Kul Himmet'in de yer aldığı yedi büyük şairden biri olarak kabul edildiğini yazar ve onu döneminin en önemli tasavvuf şairlerinden sayar. Türbesinin bulunduğu Görümlü köyü her iki maddede de kayıtlıdır.