Benim günahım çok senin katında

Yedi dörtlüğün sonunda yinelenen aman nidası nefesi baştan sona bir af dilemeye çeviriyor. Şair önce Ehl-i Beyt kadınlarını, sonra On İki İmam'ı sırayla anıp her adı aynı yakarışa iliştiriyor; son dörtlükte de kendi ustalığını on iki katarlı bir kervana benzetiyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Benim günahım çok senin katında

   Allah bir Muhammed Ali el’aman

   Sen kerem kânısın zâhir bâtında

   Allah bir Muhammed Ali el’aman

   1Senin katında benim günahım çok,

   2Allah bir, Muhammed Ali; aman!

   3Sen görünüşte de özde de kerem madenisin,

   4Allah bir, Muhammed Ali; aman!

   Nefes suçun itirafıyla açılıp hemen affa geçiyor, arada bir gerekçe kurulmuyor. "Kân" maden demek: bağış dilenen bir lütuf değil, kaynağından çıkan bir cevher gibi düşünülüyor. Zâhir-bâtın çifti de bu cömertliğin görünende ve gizlide aynı olduğunu söyleyip isteğe güvence arıyor.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Fâtıma Hatice Zehra da bile

   Bir dilek dilersen Hasandan dile

   Şah Hüseyin ile girdik bu yola

   Allah bir Muhammed Ali el’aman

   1Fâtıma, Hatice, Zehra da beraber;

   2bir dilek dileyeceksen Hasan'dan dile.

   3Bu yola Şah Hüseyin ile girdik,

   4Allah bir, Muhammed Ali; aman!

   Şefaat halkası önce kadınlarla kuruluyor, sonra dilek Hasan'a, yola girmek Hüseyin'e havale ediliyor: istemenin ve yürümenin ayrı kefilleri var. Zehra, Fâtıma'nın lakabı olduğu hâlde ayrı bir ad gibi sıralanmış; halk nefeslerinde sık rastlanan bir katmerleme.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Zeynel Bâkır Câfer üçü bir katar

   Kâzım Mûsa Rıza gözümde tüter

   Deryaya garkolan ummana batar

   Allah bir Muhammed Ali el’aman

   1Zeynel, Bâkır, Câfer: üçü bir katar;

   2Kâzım, Musa Rıza gözümde tüter.

   3Denize gark olan ummana batar,

   4Allah bir, Muhammed Ali; aman!

   İmamlar üçer üçer sayılıyor ve "katar" kelimesi onları birbirine bağlı bir deve dizisi gibi gösteriyor; silsile fikri böyle somutlaşıyor. Üçüncü dize sayımı deniz istiaresine bağlıyor: küçük suya batan zaten ummana batmıştır, yani yola girenin varacağı yer baştan bellidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Takî Nakî Şah Askerî dostumuz

   Yine arttı cümbüşümüz cûşumuz

   Mehdî dedem Hak Resuldür başımız

   Allah bir Muhammed Ali el’aman

   1Takî, Nakî, Şah Askerî dostumuzdur;

   2coşkumuz, taşkınlığımız yine arttı.

   3Mehdî dedem, Hak Resul başımızdır,

   4Allah bir, Muhammed Ali; aman!

   Sayım tamamlanırken ton değişiyor, yakarış coşkuya dönüyor. "Cûş" kaynayıp taşmak demektir; cümbüşle yan yana gelince cem meclisinin sesi duyulur olur. Mehdî için "dedem" denmesi de beklenen kurtarıcıyı uzak bir figür olmaktan çıkarıp aile içine alıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Derdimin dermanı Sultan Yalıncak

   Bağlanıp ta bir ikrara kalmcak

   Şefaat umarım senden ölüncek

   Allah bir Muhammed Ali el’aman

   1Derdimin dermanı Sultan Yalıncak,

   2bir ikrara bağlanıp kalınca

   3ölünceye dek senden şefaat umarım,

   4Allah bir, Muhammed Ali; aman!

   Nefes burada Anadolu'ya iniyor: Sultan Yalıncak, Hacı Bektaş çevresinde anılan bir erendir ve imam silsilesinin hemen ardından anılması Bektaşîliğin kendi soy zincirini kurma biçimidir. İkrar da yola girerken verilen sözdür; şefaat o sözün karşılığı olarak isteniyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Ciğerciğim kebap gibi çevrilür

   Döne döne aşk oduna kavrulur

   Gönlümün evinde harman savrulur

   Allah bir Muhammed Ali el’aman

   1Ciğerceğizim kebap gibi çevrilir,

   2döne döne aşk ateşinde kavrulur.

   3Gönlümün evinde harman savrulur,

   4Allah bir, Muhammed Ali; aman!

   Üç dize de edilgen çatıda kuruluyor: çevrilür, kavrulur, savrulur. Acıyı çeken kendini özne değil, üzerinde iş görülen bir nesne gibi anlatıyor. Ocaktaki kebapla harman yerindeki savurma birleşince yanmak da savrulmak da bir ayıklanma işine benziyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Kul Himmet üstadım on iki katar

   On iki dükkânda metaın satar

   Tutular kumrular kafeste öter

   Allah bir Muhammed Ali el’aman

   1Kul Himmet üstadım on iki katardır,

   2on iki dükkânda malını satar.

   3Tutular, kumrular kafeste öter,

   4Allah bir, Muhammed Ali; aman!

   Mahlas dörtlüğü "on iki" sayısını iki kez tekrarlayarak imam sayısını hem kervanın katarına hem çarşının dükkânına çeviriyor; inanç burada ortaya konan bir metâ gibi anlatılıyor. Kafesteki kuşlar ise nefeslerde bedende tutulan canın alışılmış resmidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle