Biz Muhammed Ali diyenlerdeniz

Bir topluluk adına söylenen ikrar nefesi. Şair baştan sona birinci çoğul kişiyle konuşur, yolun kimlerden alındığını ve neye bağlanıldığını sayar; son dörtlükte ses tekile dönüp mahlasa ve Hasan sevgisine bağlanır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Biz Muhammed Ali diyenlerdeniz

   Dergâha doğru gider yollarımız

   Şol güzel Aliyi sevenlerdeniz

   Düvazde imam okur dillerimiz

   1Biz "Muhammed Ali" diyenlerdeniz,

   2yollarımız dergâha doğru gider.

   3Şu güzel Ali'yi sevenlerdeniz;

   4dilimiz düvazimam okur.

   Nefes bir kimlik beyanıyla açılıyor ve o beyanı ilk dizeden itibaren çoğul kuruyor: diyenlerdeniz, sevenlerdeniz, yollarımız, dillerimiz. Kafiye de bu çoğulun üzerinde duruyor. Düvazimam On İki İmam'ı ad ad anan nefes türüdür; dördüncü dize böylece topluluğun ne okuduğunu da söylüyor.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Biz müminiz münafıktan üşendik

   Türab olduk topraklara döşendik

   Kemerbestlerden de kuşak kuşandık

   Pir Ali ile bağlı bellerimiz

   1Biz müminiz, münafıktan usandık,

   2toprak olduk, topraklara serildik.

   3Kemerbestlerden kuşak kuşandık;

   4bellerimiz Pir Ali ile bağlıdır.

   İkinci dize tevazuyu fiile çeviriyor: toprak olmak yetmez, toprağa döşenmek gerekir. Üçüncü ve dördüncü dize aynı hareketi bel hizasında tekrarlıyor, kuşak kuşanmak fütüvvet erkânında yola girmenin işaretidir. "Bel bağlamak" deyimi burada mecazından çıkıp gerçek bir kuşağa dönüşüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Biz müminiz kalbimizde kara yok

   Bunda yoka yok demezler vara yok

   Nasip olmuş ayrılığa çâre yok

   Meğer harla açıldı güllerimiz

   1Biz müminiz, kalbimizde kara yok;

   2burada yoka yok demezler, vara da yok.

   3Nasip böyleymiş, ayrılığa çare yok;

   4meğer güllerimiz dikenle açılmış.

   "Yok" kelimesi dört dizede beş kez dönüyor ve her seferinde başka iş görüyor: kalpteki lekenin yokluğu, kapıdan çevrilmeyiş, çaresizlik. Kapanıştaki "har" hem diken hem ateş demektir; gülün dikeniyle birlikte açması, önceki dizedeki ayrılığı bir kusur değil, açılışın şartı sayıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Biz de öğüt aldık bizden uludan

   İhsan Muhammedden mürvet Aliden

   Katara bağlıyız Kalûbeliden

   Başta değil etekte ellerimiz

   1Biz de bizden ulu olandan öğüt aldık:

   2ihsan Muhammed'den, mürüvvet Ali'den.

   3Kalûbelâ'dan beri katara bağlıyız;

   4ellerimiz başta değil, etektedir.

   İkinci dize iki adı iki bağışla eşliyor, ihsanı Muhammed'e mürüvveti Ali'ye veriyor. Katar birbirine bağlı develerin dizisidir; bağlanma anını Kalûbelâ'ya, ruhların ezelde verdiği söze çekmek bağı doğuştan öncesine taşıyor. Son dize teslimiyeti bir el hareketiyle gösteriyor: baş çekmek değil, etek tutmak.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Rabba musahip eyilerimiz var

   Aşinada gönül ilerimiz var

   Tutulu kumrulu bağlarımız var

   Şah Şah der de öter bülbüllerimiz

   1Rab katında musahip iyilerimiz var,

   2aşina olanda gönül illerimiz var.

   3Tutulu, kumrulu bağlarımız var;

   4bülbüllerimiz "Şah Şah" diye öter.

   Üç dize "var" redifiyle bir mal dökümü gibi ilerliyor, ama sayılanlar mülk değil bağ: musahip, aşinalık, gönül ili. Musahiplik Bektaşî erkânında iki canın ömürlük yol kardeşliğidir. Dördüncü dize sayımı bir sese bağlıyor; bülbülün geleneksel gül feryadı burada "Şah" nidasına dönüşüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Kul Himmet’im sen de katara düzel

   Mahabbet mülkünde âhırü ezel

   Severim şahım Hasanım ne güzel

   Aynımdan gitmiyor hayalleriniz

   1Kul Himmet'im, sen de katara diz;

   2muhabbet mülkünde son da ezel de birdir.

   3Şahımı severim, Hasan'ım ne güzel;

   4gözümden hayaliniz gitmiyor.

   Şair kendine sesleniyor ve dördüncü dörtlükte kurduğu katarı şimdi kendi üstüne kapatıyor. "Âhırü ezel" sonu ve başı yan yana getirerek muhabbet mülkünde zamanın işlemediğini söylüyor. Son dizede kafiye "-imiz"den "-iniz"e kayıyor: topluluk adına konuşan ses, karşısındakine dönüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle