Allah Medet Yâ Muhammed Yâ Ali

Kul Himmet yardım çağrısıyla başlayıp Yusuf kuyusu ve umman imgelerinden On İki İmam silsilesine ilerler. Kerbela yarasını, Kırklar cemini ve Şah-ı Merdan’a bağlılığı anlatır; sonunda muhabbet yolunu Selman’a bağlar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Allah medet yâ Muhammed yâ Ali

   Yusuf kuyusunda zindana düştüm

   Gülbangi çekilen Bektaş-i Veli

   Gayretiniz yok mu ummana düştüm

   1Allah, yardım et; ey Muhammed, ey Ali!

   2Yusuf’un kuyusunda zindana düştüm.

   3Gülbengi çekilen Hacı Bektaş-ı Veli,

   4gayretiniz yok mu; engin denize düştüm.

   Açılış Allah, Muhammed ve Ali’ye doğrudan yardım çağrısıdır. Yusuf kuyusu tutsaklık ve sınanmayı, umman ise çaresizliğin genişliğini taşır; Hacı Bektaş gülbengi bu düşüş içinde topluluk desteğini çağırır.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Fâtıma Ananın eteğin tuttum

   Server Muhammede göz gönül kattım

   İmam Hasan ile çok meta sattım

   Şah Hüseyin ile dükkâna düştüm.

   1Fatıma Ana’nın eteğine tutundum;

   2Önder Muhammed’e gözümü ve gönlümü bağladım.

   3İmam Hasan ile çok mal alışverişi yaptım;

   4Şah Hüseyin ile dükkâna girdim.

   Fatıma’nın eteğine tutunmak sığınma, Muhammed’e göz ve gönül katmak tam yöneliştir. Hasan ile meta, Hüseyin ile dükkân imgeleri On İki İmam bağlılığını manevi alışveriş ve kazanç diliyle somutlaştırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Zeyneli sevdim de aşnaya yettim

   Bakırı sevdim de musahib tuttum

   Câferi Sadıkla göz gönül kattım

   Naci deryasında ummana düştüm

   1Zeynel’i sevdim ve aşinalığa eriştim;

   2Bakır’ı sevdim ve musahip edindim.

   3Cafer-i Sadık’a gözümü ve gönlümü bağladım;

   4Naci denizinde ummana düştüm.

   Zeynel, Muhammed Bakır ve Cafer-i Sadık adları silsileyi sürdürür; sevgi aşinalık ve musahiplik bağına dönüşür. “Naci deryası” kurtuluş topluluğu çağrışımıyla konuşanı yeniden engin manevî denize taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Kâzımı Mûsa Rızaya kavuştum

   Kerbelâ çölünde cenge giriştim

   Kanlı asker ile hayli savaştım

   Yaralandı sinem al kana düştüm

   1Musa Kâzım ile Ali Rıza’ya kavuştum;

   2Kerbela çölünde savaşa girdim.

   3Kanlı askerle uzun süre savaştım;

   4göğsüm yaralandı, kızıl kana düştüm.

   İmamlar dizisi Musa Kâzım ve Ali Rıza’ya ulaşırken anlatı Kerbela’ya döner. Savaş ve yaralı göğüs tarihî acıyı konuşanın bedeninde yeniden yaşatır; kana düşmek bağlılığın bedelini görünür kılar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Takî Nakî Askerîdir nurumuz

   Mehdî mağarada gizli sırrımız

   Cebrail önümüzce rehberimiz

   Kırkların ceminde erkâna düştüm

   1Taki, Naki ve Askeri nurumuzdur;

   2Mehdi mağarada saklı sırrımızdır.

   3Cebrail önümüzde rehberimizdir;

   4Kırklar ceminde erkâna girdim.

   Son imamlar nur ve gizli sır kavramlarıyla anılır; Mehdi’nin mağarası beklenen görünmezliği taşır. Cebrail’in rehberliğiyle Kırklar cemine varmak, isimler silsilesini yaşanan erkân ve topluluk düzenine bağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   On iki İmam dergâhında emim var

   Gice gündüz sohbetim var demim var

   Çok günahım varsa neden gamım var

   Ali gibi Şahımerdana düştüm

   1On İki İmam dergâhında güvencem var;

   2gece gündüz sohbetim ve demim var.

   3Çok günahım varsa niçin kaygılanayım;

   4Ali gibi yiğitlerin şahına bağlandım.

   On İki İmam dergâhı güven, sohbet ve sürekli dem sağlar. Günahın varlığı inkâr edilmez; buna rağmen Şah-ı Merdan Ali’ye bağlanmak bağışlanma umudunu canlı tutar ve korkunun karşısına aidiyet koyar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Kul Himmet üstadım bu nasıl yazı

   Lezzet verir şirin mahabbet tuzu

   Alinin altında Zühre yıldızı

   Meylü mahabbeti Selmana düştüm

   1Kul Himmet üstadım, bu nasıl bir yazıdır?

   2Tatlı muhabbetin tuzu lezzet verir.

   3Ali’nin altında Zühre yıldızı vardır;

   4sevgi ve muhabbet eğilimim Selman’a düştü.

   Mahlas beyti üstat, yazı ve tat imgelerini birleştirir. Muhabbetin tuzu sözü manevi ilişkinin hayatı lezzetlendirdiğini anlatır; Ali, Zühre ve Selman dizisi bağlılığı kozmik işaret ve yol arkadaşlığıyla tamamlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle