Her sabah her sabah ötüşür kuşlar

Yedi dörtlüğün her dördüncü dizesi aynı kalıyor ve nefesi baştan sona bir zikre çeviriyor. Şiir sabahın kuş sesiyle açılıp On İki İmam'ı Hasan'ın ağu tasından Mehdî'nin kayboluşuna kadar sırayla anıyor, sonunda da şairi pirinin derdine bağlıyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Her sabah her sabah ötüşür kuşlar

   Allah bir Muhammed Ali diyerek

   Bülbüller gül için figana başlar

   Allah bir Muhammed Ali diyerek

   1Her sabah, her sabah kuşlar ötüşür

   2"Allah bir, Muhammed Ali" diyerek.

   3Bülbüller gül için feryada başlar

   4"Allah bir, Muhammed Ali" diyerek.

   Nakarat daha ilk dörtlükte iki kez geldiği için zikir metnin yarısını kaplıyor. Kuşun ötüşü ile bülbülün feryadı aynı sözle karşılanınca doğadaki ses insan diline değil doğrudan tevhide bağlanıyor; divan şiirinin gül-bülbül mazmunu da aşk sahnesi olmaktan çıkıp bir ikrara dönüşüyor.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Kısmetimiz kalbimizde buluna

   Veyselkaran gitti Yemen yoluna

   Arıyız uçarız kudret balına

   Allah bir Muhammed Ali diyerek

   1Kısmetimiz kalbimizde bulunsun,

   2Veyselkaran Yemen yoluna gitti.

   3Arıyız, kudret balına uçarız;

   4"Allah bir, Muhammed Ali" diyerek.

   Üç dize üç ayrı yol imgesi kuruyor: kalpte aranan kısmet, Yemen'den yürüyen Veyselkaran, çiçekten çiçeğe giden arı. Üçü de dışarıda başlayıp içeride biten yolculuklar. "Kudret balı" arıcılıkla ilahî lütfu tek kelimede tuttuğu için nasip, verilen değil toplanan bir şey gibi görünüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Biz de çektik İmamların yasını

   İşit gerçek erenlerin sesini

   İmam Hasan içti ağu tasını

   Allah bir Muhammed Ali diyerek

   1Biz de İmamların yasını çektik,

   2gerçek erenlerin sesini işit.

   3İmam Hasan ağu tasını içti;

   4"Allah bir, Muhammed Ali" diyerek.

   Nefes burada matem faslına giriyor. İmam Hasan'ın zehirlenmesi tek dizeye sığdırılıyor: olay anlatılmıyor, anılıyor. Nakaratın hemen ardından gelmesi ağunun bile zikirle içildiğini ima ediyor. "Yas çekmek" fiili de nefesi Alevî-Bektaşî muharrem matemine doğrudan bağlıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ârif olan eleklerden elendi

   Tâlib olan Hak yoluna dolandı

   Şah Hüseyin al kanlara boyandı

   Allah bir Muhammed Ali diyerek

   1Ârif olan eleklerden elendi,

   2tâlip olan Hak yoluna dolandı.

   3Şah Hüseyin al kanlara boyandı;

   4"Allah bir, Muhammed Ali" diyerek.

   İlk iki dize yolun iki basamağını sıralıyor: ârif elenmiş olan, tâlip henüz dolanandır. Üçüncü dize bu tedricî sıralamayı Kerbelâ ile kesiyor, elenmenin son ölçüsü kan oluyor. "Elenmek" hem sınavdan geçmek hem eksilmek demektir; iki anlam da dizede aynı anda çalışıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Gönül kuşu kalb evinde yuvasın

   Serime de çöktü şahin yuvasın

   İmam Kâzım Musa Rıza duasın

   Allah bir Muhammed Ali diyerek

   1Gönül kuşu kalp evinde yuvasını,

   2başıma da şahin çöküp yuvasını kurdu;

   3İmam Kâzım'ın, Musa Rıza'nın duasını

   4"Allah bir, Muhammed Ali" diyerek.

   Dörtlük iki kuşu üst üste bindiriyor: gönül kuşu kalp evine yuva kuruyor, aynı anda başa bir şahin çöküyor. Kaynak üç dizeyi de belirtme ekiyle bitirip yüklemi söylemiyor, cümle nakaratın içinde tamamlanıyor. Anılan Kâzım ile Rıza, On İki İmam sayımının yedinci ve sekizinci halkası.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Şah Takî ba Nakî nurolup gitti

   Hasanı Askerî erolup gitti

   Mehdî mağarada sırrolup gitti

   Allah bir Muhammed Ali diyerek

   1Şah Takî ile Nakî nur olup gitti,

   2Hasan Askerî er olup gitti.

   3Mehdî mağarada sır olup gitti;

   4"Allah bir, Muhammed Ali" diyerek.

   Üç dize de aynı yüklemle bitiyor: gitti. Değişen yalnızca gidiş biçimi — nur, er, sır. Sayım Mehdî'nin gaybetiyle kapandığı için liste bir ölümle değil bir kayboluşla tamamlanıyor. "Ba" Farsça "ile" demek; kaynağın bitişik yazdığı "nurolup, erolup, sırrolup" biçimleri korundu.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Dört kitab yazıldı yurduna düştü

   Kur’an Muhammedin virdine düştü

   Kul Himmet pirinin derdine düştü

   Allah bir Muhammed Ali diyerek

   1Dört kitap yazıldı, yurduna düştü;

   2Kur'an Muhammed'in virdine düştü.

   3Kul Himmet pirinin derdine düştü;

   4"Allah bir, Muhammed Ali" diyerek.

   Üç dize "düştü" redifiyle iniyor: kitap yurda, Kur'an virde, şair de pirin derdine. Aynı fiil hem nasip edilmeyi hem tutulmayı karşılıyor. Mahlas dizesi vahiyle başlayan silsileyi şairin kendi hâline bağlıyor ve ona düşen payı kitap değil dert olarak belirliyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle