Çünkü yandı aşk odu kül olmaktır muradım

Beş beyit aynı redifle yürüyor: olmaktır muradım. Kafiye tek heceli altı isimden geçiyor — kül, yol, çöl, göl, gül, kul — ve şiir bu altı adımda yanmaktan kul olmaya varıyor. Ölçü aruz değil, yedi artı yedi duraklı on dört hece.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Çünkü yandı aşk odu kül olmaktır muradım

   Düşüp ayak altına yol olmaktır muradım

   1Aşk ateşi yandığına göre muradım kül olmaktır;

   2ayak altına düşüp yol olmaktır muradım.

   Redif her beyitte aynı — "olmaktır muradım" — ve önündeki kafiye tek heceli: kül, yol, çöl, göl, gül, kul. Altı sözcük, hepsi aynı sesle bitiyor ve şiirin bütün hareketi bu altı isimde. İlk beyit yönü baştan aşağı çeviriyor: yanıp kül olmak da ayak altına düşmek de çiğnenmeyi istemek demek.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   İşbu kesretten geçip vahdet iline uçup

   La-mekana yol açıp çöl olmaktır muradım

   1Bu çokluktan geçip birlik iline uçup,

   2mekânsızlığa yol açıp çöl olmaktır muradım.

   Konuşan çokluktan geçip birlik iline uçmayı, mekânsızlığa yol açmayı ve çöl olmayı ister. Geçmek, uçmak ve yol açmak eylemleri redife kadar tek hareket kurar; çöl imgesi metnin kendi son durağı olarak bırakılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Sa'y ile duruşunca yar ile görüşünce

   Ummane erişince göl olmaktır muradım

   1Çabayla didinince, yârle görüşünce,

   2ummana erişince göl olmaktır muradım.

   Çaba, sevgiliyle görüşme ve ummana erişme aynı cümlede sıralanır; varılmak istenen biçim göldür. ‘Duruşunca / görüşünce’ iç kafiyesi hareketi iki aşamada taşır; tek tanığın söylemediği ikinci bir anlam sonuç diye eklenmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bakmam nefsin alına aldanmam akvaline

   Gülzar-ı aşk dalına gül olmaktır muradım

   1Nefsin hilesine bakmam, sözlerine aldanmam;

   2aşk gülbahçesinin dalında gül olmaktır muradım.

   Nefs burada konuşan bir taraf: "akvâl"i, yani sözleri var, bir davacı gibi. Beyit ona delille cevap vermiyor, dalda gül olmayı isteyerek geçip gidiyor. "Al" hem hile hem kırmızı demek ve ikinci dizedeki gül bu ikinci anlamı sessizce alıyor. Kafiye zincirinde göl'den gül'e yalnız tek harf değişiyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Himmeti'ye sorana dost yoluna varana

   Hak'tan haber verene kul olmaktır muradım

   1Himmetî'ye sorana, dost yoluna varana,

   2Hak'tan haber verene kul olmaktır muradım.

   Mahlas bu şiirde "Kul Himmet" değil "Himmetî" biçiminde geçiyor ve şair kendinden üçüncü kişi olarak söz ediyor. Kafiye zincirinin son halkası "kul", yani mahlasın ilk yarısı. Gazel beş beyit boyunca altı şey olmayı isteyip sonunda zaten taşıdığı adı istiyor; murat listesi şairin imzasına dönüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle