Altının kadrini sarrafı bilir

Kul Himmet'in tasavvufî nefeslerinden ayrılan, baştan sona dünyevî bir sevda koşması. Beş dörtlük boyunca hiçbir şey olmaz — her dörtlük “mı ola” diye biter ve şiir tek bir ihtimal bile kesinliğe dönüşmeden kapanır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Altının kadrini sarrafı bilir

   Açılmaz dükkanlar pazar mı ola

   Salını salını sevdiğim dilber

   İrakipler hile sezer mi ola

   1Altının değerini sarrafı bilir;

   2açılmayan dükkânlar pazar olur mu?

   3Salına salına gelen sevdiğim güzel,

   4rakipler hile sezer mi acaba?

   İlk iki dize bir kıymet meselesi kuruyor: değer, onu bilene görünür. Sonraki iki dize aynı fikri sevgiliye taşıyor. Redif daha ilk dörtlükte hiçbir şeyi kesin bırakmıyor.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Seyreyledim yanağının alını

   Ememedim leblerinin balını

   Ayağına giymiş sırça nalını

   Sevdiğim salınıp gezer mi ola

   1Yanağının alını seyrettim,

   2dudaklarının balını ememedim.

   3Ayağına cam nalın giymiş;

   4sevdiğim salınıp gezer mi acaba?

   Görmekle dokunmak arasındaki fark iki dizede özetleniyor: seyredildi ama tadılamadı. Cam nalın hem kırılganlığı hem erişilmezliği aynı anda anlatan bir ayrıntı.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Yüce yüce yerlerine çıkınca

   Ak ellere al kınalar yakınca

   Sevdiğimin dal boynuna bakınca

   Aşığın bağrını ezer mi ola

   1Yüce yerlerine çıkınca,

   2ak ellere al kınalar yakınca,

   3sevdiğimin ince boynuna bakınca

   4âşığın bağrını ezer mi acaba?

   Üç “-ınca” art arda birikerek bir bekleyiş kuruyor. Kına yakmak düğün işaretidir; dörtlüğün altında, sevgilinin başkasıyla evlenmesi ihtimali sessizce duruyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Yüce yüce yaylaları yaylasam

   Her güzelin bir ismini söylesem

   Yalvarıp yakarıp gönlüm eylesem

   Göğsünün bendini çözer mi ola

   1Yüce yaylaları yaylasam,

   2her güzelin bir adını söylesem,

   3yalvarıp yakarıp gönlümü hoş etsem,

   4göğsünün bağını çözer mi acaba?

   Dilek kipi bu kez şairin kendi eylemlerinde: yaylasam, söylesem, yalvarsam. Üç şart da yerine gelse bile son dize yine soru — çaba ile sonuç arasında bağ kurulmuyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Kul Himmet Üstadım kendi halinde

   Bir güzel sevmişim halkın dilinde

   Katipler oturmuş kalem elinde

   Sevdiğim ismini yazar mı ola

   1Üstadım Kul Himmet kendi hâlinde;

   2halkın dilindeki bir güzeli sevmişim.

   3Kâtipler kalem elde oturmuş;

   4sevdiğim, ‘ismini’ yazar mı acaba?

   Mahlas dörtlüğünde kâtiplerin yazısı ile sevilen kişinin adı veya yazma eylemi arasında açık bırakılmış bir iyelik yönü vardır. Kaynak ‘ismini’ biçimini kullandığı için katalog bunu konuşanın adı diye kesinleştirmez; soru ve belirsizlik korunur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle