Ali ismi dört kitabda okunur

Kelime-i tevhidin nerelere yazılı olduğunu sayan bir nefes. Nakarat her bendi aynı cümleyle kapatırken önündeki üç dize Hacı Bektaş'tan Kerbelâ'ya, imam adlarından Cebrail'in kanadına kadar yeni bir yer gösterir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ali ismi dört kitabda okunur

   Lâilâheillallah yazılı

   Zikredeni Azazilden sakınur

   Lâilâheillallah yazılı

   1Ali ismi dört kitapta okunur,

   2"Lâ ilâhe illallah" yazılı.

   3Zikredeni Azazil'den korur,

   4"Lâ ilâhe illallah" yazılı.

   Açılış bendi nakaratı iki kez kullanıyor; kaynak böyle basmış ve bu, tevhid cümlesini şiirin hem konusu hem çerçevesi yapıyor. Dört kitap Tevrat, Zebur, İncil ve Kur'an'dır; Ali adının hepsinde okunduğunu söylemek, onu tek bir dinin içine kapatmamak demek. İkinci dize koruyucu bir işlev de yüklüyor.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Hacı Bektaş Veli ismi dildedir

   Muhammedin hup cemali güldedir

   Fatıma Ananın gözü yoldadır

   Lâilâheillallah yazılı

   1Hacı Bektaş Veli'nin ismi dildedir,

   2Muhammed'in güzel cemali güldedir,

   3Fatıma Ana'nın gözü yoldadır,

   4"Lâ ilâhe illallah" yazılı.

   Üç dize üç ayrı yere işaret ediyor: dil, gül, yol. Muhammed'in cemalini güle bağlamak eski bir mazmundur, gül kokusu peygamberin nişanı sayılır. Fatıma'nın yola bakması ise kafiyeyi tamamlarken sonraki bendin Kerbelâ sahnesini önceden haber veriyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Hasan bahçesinin gülü açıldı

   Şah Hüseyin tazelendi saçıldı

   Şehîd olanlara hulle biçildi

   Lâilâheillallah yazılı

   1Hasan bahçesinin gülü açıldı,

   2Şah Hüseyin tazelendi, saçıldı,

   3şehit olanlara hulle biçildi,

   4"Lâ ilâhe illallah" yazılı.

   Önceki bentteki gül burada bahçeye dönüşüyor ve açılış imgesi Kerbelâ'ya bağlanıyor: "saçıldı" hem gül yaprağının hem kanın dağılmasıdır. Üçüncü dize ölümü giydirmeye çeviriyor, hulle cennet elbisesidir; şehitlik böylece kayıp değil, bir kılık değişimi olarak anlatılıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Zeynel yaralandı akıyor kanı

   Bâkırın kazanda yıkandı donu

   İmam Câfer elindedir erkânı

   Lâilâheillallah yazılı

   1Zeynel yaralandı, kanı akıyor,

   2Bâkır'ın donu kazanda yıkandı,

   3erkân İmam Câfer'in elindedir,

   4"Lâ ilâhe illallah" yazılı.

   Üç imam üç somut ayrıntıyla anılıyor: akan kan, kazanda yıkanan giysi, elde tutulan erkân. Câfer-i Sâdık'a bağlanan erkân, Alevî-Bektaşî yolunun kural kitabıdır; bent böylece acıdan düzene geçiyor, yaradan sonra yolu kimin taşıdığını söylüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Musayı Kâzım Rızanın destine

   Yüzsürelim Muhammedin postuna

   Cebrailin kanadının üstüne

   Lâilâheillallah yazılı

   1Musa Kâzım'ın, Rıza'nın eline,

   2Muhammed'in postuna yüz sürelim;

   3Cebrail'in kanadının üstüne

   4"Lâ ilâhe illallah" yazılı.

   Bent bir hareketle kuruluyor: yüz sürmek. El, post ve kanat sırayla o hareketin varacağı yerler. Post tekkede makam demektir, oturulan deri aynı zamanda yetkidir. Nakarat bu kez kanadın üstünde okunuyor; yazı yerden göğe taşınmış oluyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   On iki İmamda saçı leylâ var

   Bunca âşıkların sende meyli var

   Mehdinin boynunda bir hamayli var

   Lâilâheillallah yazılı

   1On İki İmam'da saçı leylâ var,

   2bunca âşığın sende meyli var,

   3Mehdi'nin boynunda bir hamaylı var,

   4"Lâ ilâhe illallah" yazılı.

   Üç dize "var" ile bitip nakaratla kapanıyor; sayım imamlardan âşıklara, oradan Mehdi'ye uzanıyor. Hamaylı boyna asılan muskadır ve içine yazı konur; nakarat böylece ilk kez okunan değil, taşınan bir yazıya dönüşüyor. Beklenen kurtarıcının üstünde duran şey de o cümle oluyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Kul Himmet üstadım derd ilâcına

   Yüz sürelim Muhammedin tacına

   Fatıma Ananın saçbağ ucuna

   Lâilâheillallah yazılı

   1Kul Himmet'im, üstadım derdin ilacıdır;

   2Muhammed'in tacına yüz sürelim,

   3Fatıma Ana'nın saçbağı ucuna

   4"Lâ ilâhe illallah" yazılı.

   Mahlas dizenin içinde geçiyor ve beşinci bentteki "yüz sürelim" burada tekrarlanarak şiiri bağlıyor. Kapanış, tevhid cümlesini en küçük ve en gündelik nesneye, saç bağının ucuna yazıyor; dört kitapla açılan sayım böylece bir ipliğin ucunda son buluyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle