Kahpe felek sana nettim neyledim

Feleğe yöneltilen hesap sorusu gurbet, parçalanma ve sıla kaybıyla açılır; kan, yara ve cerrah görüntülerinden geçerek gurbette ölüm ve dostlara bırakılan yas isteğiyle kapanır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Kahpe felek sana nettim neyledim

   Attın gurbet ele parelerimi

   En sonunda beni sıladan ettin

   Yıktın mümkünümü çarelerimi

   1Kahpe felek, sana ne yaptım ne ettim?

   2Parçalarımı gurbet ele attın.

   3En sonunda beni sılasız bıraktın;

   4imkânımı, çarelerimi yıktın.

   Şiir bir sitemle değil, bir hesap sorma sorusuyla açılıyor: ne yaptım ki? İkinci dizedeki “parelerim” gurbeti bir bölünme olarak tarif ediyor — giden bütün bir insan değil, parçaları. Dördüncü dize kaybı iki kelimeyle özetliyor: imkân ve çare.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bakmaz mısın tenden akan kanıma

   Yarelerim ceza verir canıma

   Gelenim yok gidenim yok yanıma

   Yine ben sarayım yarelerimi

   1Tenimden akan kanıma bakmaz mısın?

   2Yaralarım canıma ceza verir.

   3Yanıma gelenim yok, gidenim yok;

   4yaralarımı yine ben sarayım.

   Ten, kan ve yara imgeleri bakım ihtiyacını somutlaştırır; yaraları saracak kimse olmayınca konuşan bunu kendi yapacağını söyler. Şiir bu görüntünün gerçek bedensel yara mı yoksa gurbet acısının mecazı mı olduğunu ayrıca açıklamaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Günden güne al kanlarım akıyor

   Yaram yürektedir beni yakıyor

   Biri sağalmadan biri çıkıyor

   Sar cerrah incitme yarelerimi

   1Günden güne al kanlarım akıyor;

   2yaram yürektedir, beni yakıyor.

   3Biri iyileşmeden biri çıkıyor;

   4sar cerrah, incitme yaralarımı.

   Yaralar biri iyileşmeden öteki çıkacak kadar süreklidir; konuşan bu kez cerraha seslenip sararken incitmemesini ister. Önceki kendi kendine sarma sözüyle bu çağrı yan yana kalır, psikolojik tutarsızlık diye kesinleştirilmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bir kemlik görmedim hüsnü âlâdan

   Çetin kurtulurum ben bu yaradan

   Gözlerim ki merhem gele sıladan

   Dağlar perde tutmuş aralarını

   1Güzelden bir kötülük görmedim;

   2bu yaradan zor kurtulurum.

   3Gözlerim sıladan merhem gelmesini bekler;

   4dağlar aralarına perde germiş.

   Konuşan yüce güzelden kötülük görmediğini söyler; buna rağmen yaradan kurtulmak zordur. Sıladan merhem beklenir ve aradaki dağlar perde olur. Beyit aşk ile gurbet imgelerini birleştirir; derdin yalnız birine ait olduğu kesinleştirilmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Kul Himmet'im ötesini bilirim

   Çeke çeke ben bu dertten ölürüm

   Vadem yeter gurbet elde kalırım

   Dost olan giyinsin karelerini

   1Kul Himmet'im, ötesini bilirim;

   2çeke çeke bu dertten ölürüm.

   3Ecelim gelir, gurbet elde kalırım;

   4dost olan karalarını giysin.

   Mahlas dörtlüğü sonucu peşinen ilan ediyor: bu dert öldürecek. Asıl ağırlık son dizede — gurbette ölen kişi kendi yasını da kendisi düzenliyor, dostlarına ne yapacaklarını söylüyor. Cenazesinin başında bulunamayacağını bildiği için vasiyeti şimdiden bırakıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle