Aklım fikrim yar eyledim ben sana

Beş dörtlük öğüt, hepsi olumsuz bir yüklemle kapanıyor. Şair önce kendi gönlünün öğüt almadığını söylüyor, sonra pîr bulmayı ticaret diliyle anlatıyor. Sonda sevdiği güzelin Hak yolunda olduğunu bildirip baştaki şikâyetini geri alıyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Aklım fikrim yar eyledim ben sana

   Öğüt verdim deli gönlüm almadı

   Bir kileceği var almış eline

   Dünyayı içine koydum dolmadı

   1Aklımı fikrimi sana yar ettim;

   2öğüt verdim, deli gönlüm dinlemedi.

   3Eline bir küçük kile almış;

   4dünyayı içine koydum, dolmadı.

   Şikâyet sevgiliye değil kendi gönlüne: öğüdü almayan, dinlemeyen o. İkinci yarıda somut bir kap çıkıyor ortaya — kile, tahıl ölçmeye yarayan tahta ölçek. Dünyayı içine koyup dolmadığını görmek gönlü hacmi olmayan bir kap olarak tanımlıyor. Koşma bir öğüt şiiri gibi açılıp ölçüsüzlük tarifine dönüyor.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Alması farz imiş sünnettir selam

   Hak nurdan yarattı yaz dedi kalem

   Bir çiçek yarattı o rabb-ül alem

   Onu kokulayan mahrum kalmadı

   1Selamı almak farz, vermek sünnetmiş;

   2Hak nurdan yarattı, kaleme "yaz" dedi.

   3O âlemlerin rabbi bir çiçek yarattı;

   4onu koklayan mahrum kalmadı.

   Selamı almak farz, vermek sünnet diye başlayan dörtlük; nurdan yaratma, kaleme ‘yaz’ buyruğu ve Rabbin yarattığı çiçeğe geçer. Çiçeği koklayan kişinin mahrum kalmayacağı söylenir; çiçeğin kimliği metin dışından kesinleştirilmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Var bir pire eriş serseri gezme

   Gözet gözün onun yolundan azma

   Değme bir dükkana yükünü çözme

   Burda çok bezirgan assı bulamadı

   1Git bir pîre eriş, başıboş gezme;

   2gözünü gözet, onun yolundan sapma.

   3Rastgele bir dükkâna yükünü çözme;

   4burada çok tüccar kâr bulamadı.

   Konuşan bir pîre erişmeyi, başıboş gezmemeyi ve onun yolundan ayrılmamayı öğütler. Yükü rastgele dükkâna indirmeme sözü, pîr seçimini ticaret yolculuğuna benzetir; nice tüccarın burada kâr bulamadığı uyarısıyla kapanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Gençlik yaza benzer kocalık güze

   Yüreğim başlıdır dertlerim taze

   Boynun eğ de hizmet eyle üstaze

   Şeytan benlik ile menzil almadı

   1Gençlik yaza benzer, yaşlılık güze;

   2yüreğim yaralıdır, dertlerim taze.

   3Boynunu eğ de üstada hizmet et;

   4şeytan benlikle bir yere varamadı.

   İlk dize mevsim benzetmesini kuruyor, ikincisi onu hemen bozuyor: ömür güze dönmüş ama dert hâlâ taze. "Başlı" yaralı demek, baş eski Türkçede yaradır. Son iki dize aynı hastalığın reçetesini ve teşhisini ters sırada veriyor — önce boyun eğmek söyleniyor, sonra benliğin şeytanı bile yolda bıraktığı.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Kul Himmet'im deste gülü elinde

   Daima zikreder hakkı dilinde

   Bir güzel sevmişim hakkın yolunda

   Hayali gönülden zail olmadı

   1Kul Himmet'im, elinde gül destesi;

   2dilinde durmadan Hakk'ı zikreder.

   3Hakk'ın yolunda bir güzel sevmişim;

   4hayali gönülden hiç silinmedi.

   Mahlas dörtlüğü üçüncü kişiden birinci kişiye geçiyor: "zikreder" diyen ile "sevmişim" diyen aynı ağız. Başta dinlemeyen deli gönül burada haklı çıkıyor, çünkü sevdiği şey yola aykırı değil. Redif beşinci kez olumsuzlukla kapanıyor ama bu kez olumsuzluk kazanç — silinmemek, dolmamakla aynı ekten geliyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle